COVID-19: रक्तातील ऑक्सिजन लेव्हल कशी वाढवावी? रक्तात काय असते याची भूमिका, जाणून घ्या आरोग्य तज्ञांचे मत
प्रतिकात्मक फोटो (Photo Credits: Pixabay)

COVID-19: कोरोना व्हायरस किती घातक आहे, हे सध्याच्या वस्तुस्थितीवरून लक्षात येते. हा विषाणू एखाद्या व्यक्तीच्या फुफ्फुसांवर (फुफ्फुस) आणि श्वसन प्रणालीवर थेट हल्ला करतो. यामुळे व्यक्तीच्या रक्ताच्या ऑक्सिजनच्या पातळीवर परिणाम होतो. ज्यामुळे त्यांला श्वास घेणं कठीण होतं. अशा परिस्थितीत रक्तामध्ये ऑक्सिजनची पातळी राखणे ही पहिली गरज आहे. मानवी शरीराच्या रक्तात ऑक्सिजनची भूमिका काय आहे? आणि कोरोना विषाणूच्या संक्रमणापासून संरक्षण करण्यासाठी ऑक्सिजनच्या पातळीत संतुलन कसी ठेवावी? यावर तज्ञांचं मत काय ते जाणून घेऊयात. (वाचा - Coronavirus Infection: हवेच्या माध्यमातूनही होऊ शकते कोरोना विषाणूचे संक्रमण; Lancet पत्रिकाच्या अभ्यासात खुलासा)

ऑक्सिजनची कमतरता म्हणजे काय?

गुडगावमधील मेदांता रुग्णालयातील एक महिला चिकित्सक सांगतात की, आपले रक्त शरीरात ऑक्सिजन पोहोचविण्याचे कार्य करते. रक्तातील ऑक्सिजनचा अभाव याला हायपोक्सिमिया किंवा 'ऑक्सिजनची कमतरता' म्हणतात. यामुळे फुफ्फुसांचा कर्करोग, न्यूमोनिया, दमा, ब्रॉन्कायटीस सारख्या आजारांमधे आजार उद्भवू शकतात. रक्तामध्ये ऑक्सिजन नसल्यामुळे डोकेदुखी, श्वास लागणे, खोकला येणे किंवा घाम येणे यासारख्ये लक्षणं उद्भवतात. ऑक्सिजनच्या अभावामुळे हृदय आणि मेंदू कार्य करणे थांबवतात. यातून त्याची प्राणघातकता लक्षात येते. (वाचा - Remdesivir म्हणजे काय? देशभरात कमतरता असलेल्या या औषधाचा नेमका उपयोग काय आहे? जाणून घ्या सविस्तर)

फोर्टिस हॉस्पिटलमधील हृदयरोग तज्ज्ञ डॉ. मनीष गुंजन यांच्या मते, रक्ताचे सामान्य प्रमाण साधारणत: 97 टक्के असते. हे प्रमाण 90 टक्क्यांपेक्षा कमी असल्यास मेंदूला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही, तर 80 टक्के ऑक्सिजन पुरवठा झाल्यास शरीरातील मुख्य अवयव जसे फुफूस, यकृत, मूत्रपिंड इत्यादी बिघडण्याची शक्यता वाढते. तसेच कोरोना विषाणूमुळे रक्तात ऑक्सिजनची पातळी कमी होते. ती 70 ते 50 टक्के पर्यंत येते. ही परिस्थिती सर्वात प्राणघातक आहे. त्यावेळी व्हेंटिलेटरवर कृत्रिम ऑक्सिजनपासून रुग्णाला वाचवण्यासाठीही प्रयत्न केले जातात.

शरीरातील ऑक्सिजनची कमतरता कशी टाळावी?

नवी दिल्लीस्थित डॉ. जीतेंद्र सिंह यांच्या म्हणण्यानुसार, फुफ्फुसांची महत्त्वपूर्ण भूमिका म्हणजे आपल्या रक्तात ऑक्सिजन पोहोचवणे. जर फुफ्फुसांच्या तपासणी दरम्यान COPD किंवा फुफ्फुसासंदर्भातील कोणताही त्रास असेल तर त्या रुग्णांनी धूम्रपान करू नये. धूर किंवा प्रदूषण असलेल्या ठिकाणी जाणं टाळावं. नियमित व्यायाम करावा. यासाठी, श्वासोच्छवासाचा सराव करावा. दम लागल्यामुळे आपण व्यायाम करण्यास असमर्थ असाल तर 2-4 किमी चालावे किंवा नियमित योगासने करावेत. यामुळे रक्तामधील ऑक्सिजन पातळी वाढण्यास मदत होते.

या पद्धतीने वाढवा रक्तातील ऑक्सिजनचे प्रमाण -

भारतात कोरोना रुग्णांची संख्या सतत वाढत आहे. अशा परिस्थितीत ज्यांची रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत आहे, ज्यांना फुफ्फुस, मूत्रपिंड किंवा हृदयाशी संबंधित कोणतीही समस्या आहे किंवा ज्यांचे वय 65 वर्षांपेक्षा जास्त आहे, अशा रुग्णांना अधिक जागरूक राहण्याची गरज आहे. फोर्टिस हॉस्पिटलमधील हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. मनीष गुंजन यांच्या म्हणण्यानुसार, असेही काही रुग्ण आढळून आले ज्यांना कोरोनाची कोणतीही लक्षणे नव्हती, परंतु तपासणीत ते कोविड पॉझिटिव्ह असल्याचे आढळले. मात्र, तरीदेखील या रुग्णांना आपल्या रक्तातील ऑक्सिजनच्या पातळीबद्दल सतत जागरूक असणे गरजेचे आहे.

कोरोना व्हायरस कमकुवत फुफ्फुसांवर झपाट्याने हल्ला करतो. ज्यामुळे फुफ्फुसांना निष्क्रिय होतात. वेळेवर योग्य उपचार न मिळाल्यास ते प्राणघातक ठरू शकते. अशा परिस्थितीत रक्तातील ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढवण्यासाठी आपण सर्व शक्य उपाय केले पाहिजेत. डॉ. गुंजन पुढे सांगतात की, ज्या लोकांची फुफ्फुसे सहजतेने कार्य करत नाहीत, त्यांनी उजव्या-डाव्या कुशीवर झोपायला हवे. यामुळे फुफ्फुसांचे योग्यप्रकारे कार्य आणि रक्तातील ऑक्सिजनचा प्रवाह, अभिसरण क्रिया चांगल्या प्रकारे होते.

रक्तातील ऑक्सिजनची पातळी वाढविण्यासाठी व्यायाम आणि योगासने यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. यासह, आहाराद्वारेदेखील रक्तामध्ये ऑक्सिजनचे अधिक चांगले नियंत्रण असते. सेंद्रिय जिलेटिनमध्ये भरपूर प्रमाणात कॅल्शियम, लोह आणि फायबर आढळतात. यामुळे रक्तातील ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढू शकते. शतावरी, हायसिंथ, समुद्री शैवाल आणि अंकुरलेले धान्य खाल्ल्यानेदेखील रक्तात ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढते. रक्तातील ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढविण्यासाठी मनुका, खजूर, आले आणि गाजराचे सेवन करणे महत्त्वाचे मानले जाते. ताज्या फळांमध्ये आंबा, लिंबू, पपई, टरबूज व्हिटॅमिनच्या गुणधर्मांमुळे रक्तातील ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढवण्यास मदत होऊ शकते.