बातम्या

UCC In Uttarakhand: उत्तराखंड राज्यात आजपासून समान नागरी कायदा लागू; जाणून घ्या सविस्तर

सर्व समुदायांना समान हक्क सुनिश्चित करून समान नागरी संहिता लागू करणारे उत्तराखंड स्वतंत्र भारतातील पहिले राज्य बनले आहे. ऐतिहासिक कायद्याच्या तरतुदी आणि प्रमुख वैशिष्ट्यांबद्दल जाणून घ्या.

By Annasaheb Chavare अण्णासाहेब चवरे | Published: Jan 27, 2025 09:14 AM IST

UCC In Uttarakhand | (Photo Credits: Archived, edited, symbolic images)

उत्तराखंडने एक महत्त्वाचे पाऊल उचलत अधिकृतपणे समान नागरी संहिता (UCC) लागू केली असून, असा कायदा लागू करणारे ते स्वतंत्र भारतातील पहिले राज्य ठरले आहे. या राज्यात आजपासून (27 जानेवारी) हा कायदा लागू होत आहे. मुख्यमंत्री पुष्कर सिंग धामी यांनी जाहीर केले की कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी नियमांची मंजुरी आणि अधिकाऱ्यांच्या प्रशिक्षणासह सर्व तयारी पूर्ण झाली आहे. यूसीसीचे महत्त्व अधोरेखित करताना मुख्यमंत्री धामी म्हणाले, 'हा उपक्रम पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या विकसित, सुसंवादी आणि स्वावलंबी राष्ट्राच्या दृष्टीकोनात आमचे योगदान आहे'.

कायदा लागू करण्याचा उद्देश काय?

पुष्कर सिंह धामी यांच्या सरकारने लागू केलेल्या या कायद्यान्वये सर्व समुदायांमध्ये विवाह, घटस्फोट, उत्तराधिकार आणि लिव्ह-इन संबंधांवर नियंत्रण ठेवणाऱ्या कायद्यांमध्ये एकरूपता सुनिश्चित करणे, सर्व नागरिकांसाठी लैंगिक समानता आणि समान अधिकार आणणे हे यूसीसीचे उद्दिष्ट आहे.

यूसीसीकडे प्रवास

यूसीसीची अंमलबजावणी ही एक दीर्घ आणि काळजीपूर्वक नियोजित प्रक्रिया आहे. 2022 च्या विधानसभा निवडणुकीत आचारसंहितेची अंमलबजावणी करण्याचे आश्वासन दिल्यानंतर, राज्य मंत्रिमंडळाने मार्च 2022 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या निवृत्त न्यायाधीश रंजना प्रकाश देसाई यांच्या अध्यक्षतेखाली तज्ज्ञ समिती स्थापन केली. (हेही वाचा, Uttarakhand To Implement Uniform Civil Code: उत्तराखंड विधानसभेत यूसीसी विधेयक मंजूर; ठरले समान नागरिक संहिता लागू करणारे पहिले राज्य)

विविध समुदाय आणि हितधारकांशी व्यापक सल्लामसलत केल्यानंतर, समितीने फेब्रुवारी 2024 मध्ये एक सर्वसमावेशक मसुदा सादर केला. त्यानंतर उत्तराखंड विधानसभेने हे विधेयक मंजूर केले आणि मार्च 2024 मध्ये राष्ट्रपतींची मंजुरी मिळाली. माजी मुख्य सचिव शत्रुघ्न सिंग यांच्या नेतृत्वाखालील आणखी एका तज्ज्ञ समितीने कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी नियम तयार केले, ज्यांना राज्य मंत्रिमंडळाने गेल्या वर्षाच्या अखेरीस मान्यता दिली होती.

भारताने आपला 76 वा प्रजासत्ताक दिन साजरा केल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी 27 जानेवारी 2025 रोजी अंमलबजावणीची तारीख निश्चित करण्यात आली होती. (हेही वाचा, केरळ विधानसभेमध्ये UCC विरोधात एकमताने ठराव मंजूर)

उत्तराखंड यूसीसीची प्रमुख वैशिष्ट्ये

विवाह आणि घटस्फोट कायदेः हा कायदा बहुपत्नीत्व आणि 'हलाला' सारख्या प्रथांवर बंदी घालताना सर्व धर्मांमध्ये विवाहाचे एकसमान वय आणि घटस्फोटाची कारणे सादर करतो.

लिंग समानताः विवाह, घटस्फोट आणि उत्तराधिकार कायद्यांमध्ये तरतुदी लिंग समानता सुनिश्चित करतात.

बालहक्कः रद्दबातल किंवा रद्दबातल विवाहांसह सर्व मुले या कायद्यांतर्गत वैध मानली जातात.

अनिवार्य नोंदणीः विवाह आणि लिव्ह-इन संबंधांची नोंदणी आता अनिवार्य आहे. प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी ऑनलाईन सुविधा सुरू करण्यात आल्या आहेत.

संरक्षण कर्मचाऱ्यांसाठी विशेषाधिकारप्राप्त इच्छाशक्तीः विशेष तरतुदी सैनिक, हवाई दलाचे कर्मचारी आणि नाविकांना युद्ध किंवा मोहिमांदरम्यान अंमलबजावणीसाठी लवचिक नियमांसह "विशेषाधिकारप्राप्त इच्छाशक्ती" निर्माण करण्याची परवानगी देतात.

एकात्मता सुनिश्चित करणे

यूसीसीच्या व्यापक प्रभावाबद्दल बोलताना, मसुदा समितीची सदस्य असलेल्या दून विद्यापीठाच्या कुलगुरू सुरेखा डांगवाल यांनी या कायद्याचे वर्णन सर्व धर्मांमध्ये लैंगिक समानतेच्या दिशेने टाकलेले एक पाऊल असे केले. यूसीसीने मुलांसाठी 'बेकायदेशीर' हा शब्द काढून टाकला आहे आणि इच्छापत्र तयार करण्यासारख्या कायदेशीर प्रक्रिया सुलभ केल्या आहेत, असे त्या म्हणाल्या.

समानतेच्या दिशेने एक पाऊल

उत्तराखंडने केलेल्या यूसीसीच्या अंमलबजावणीने इतर राज्यांसाठी एक उदाहरण स्थापित केले आहे. कायद्यांमध्ये एकरूपता आणण्याच्या आणि समान हक्क सुनिश्चित करण्याच्या दृष्टीकोनातून, हे ऐतिहासिक पाऊल सर्वसमावेशक समाज निर्माण करण्याच्या राज्याच्या वचनबद्धतेला बळकटी देते.

(The above story first appeared on LatestLY on Jan 27, 2025 09:14 AM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).