Donald Trump | (फोटो सौजन्य - Instagram)

इराण (Iran) आणि अमेरिका (US) यांच्यात कोणतेही राजनैतिक संबंध नाहीत. मात्र गेल्या काही दिवसांपासून दोन्ही देशांमध्ये पुन्हा एकदा शाब्दिक युद्ध सुरू झाले आहे. मध्यपूर्वेतील तणाव आणि रशिया-युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर, अमेरिकेने आता इराणवर बॉम्बहल्ला करण्याची धमकी दिली आहे. यानंतर जगात आणखी एक युद्ध होण्याची शक्यता आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला धमकी दिली आहे की, जर इराणने अणु करारावर स्वाक्षरी केली नाही, तर त्यांच्यावर हल्ला केला जाईल. वृत्तानुसार, याला प्रत्यत्तर म्हणून इराणने आपली क्षेपणास्त्रे तयार केली आहेत. इराणकडून अद्याप कोणतेही अधिकृत विधान आलेले नाही, मात्र इराणने आपल्या भूमिगत क्षेपणास्त्र शहरांमध्ये ‘सर्व लाँचर लोड’ केले आहेत, त्यावरून ते हल्ला करण्यास सज्ज आहेत, असे द तेहरान टाईम्सने वृत्त दिले आहे.

एनबीसी न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत ट्रंप म्हणाले की, जर इराणने दोन महिन्यांत नवीन परमाणु कराराला मान्यता दिली नाही तर, त्यांनी कधीही न पाहिलेली बॉम्बिंग होईल. किंवा जर त्यांनी करार नाकारला तर अमेरिका इराणवर दुय्यम शुल्क म्हणजेच अतिरिक्त शुल्क लादेल अशीही शक्यता आहे. ट्रम्प यांनी असेही म्हटले की त्यांनी चार वर्षांपूर्वीही असेच केले होते. इराणने अलिकडेच ट्रम्प यांच्याशी चर्चा करण्यास नकार दिला होता. अमेरिकेची ही धमकी इराणच्या परमाणु कार्यक्रमावरून वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आली आहे.

अमेरिका इराणचा परमाणु कार्यक्रम बंद करावा, प्रतिकार गटांशी संबंध तोडावेत आणि मिसाइल क्षमतेवर मर्यादा घालाव्यात अशी मागणी करत आहे. त्यानंतर आता तेहरान टाइम्स नुसार, इराणने आपल्या भूमिगत ‘मिसाइल शहरां’मध्ये लॉन्चरवर मिसाइल्स तैनात केल्या आहेत, ज्या हवाई हल्ल्यांचा सामना करू शकतील अशा रीतीने बनवल्या आहेत. या ठिकाणी खैबर शेकन, हज कासेम आणि सेज्जिल सारख्या प्रगत मिसाइल्स आहेत, ज्या या क्षेत्रातील अमेरिकेशी संबंधित ठिकाणांवर हल्ला करू शकतात. इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेज़ेशकियन यांनी अमेरिकेसोबत थेट चर्चेला नकार दिला आहे, पण ओमानद्वारे अप्रत्यक्ष चर्चेची शक्यता कायम आहे. हे पाऊल इराणची आव्हानात्मक भूमिका आणि हल्ल्याला प्रत्युत्तर देण्याची तयारी दर्शवते, ज्यामुळे संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार इराणचे यूरेनियम संवर्धन हत्यार-स्तरीय पातळीच्या जवळ पोहोचल्याने जागतिक चिंता वाढली आहे.

हा तणाव इराण आणि अमेरिकेमधील दीर्घकाळ चाललेल्या संघर्षाचा एक भाग आहे. ट्रंप यांनी आपल्या पहिल्या कार्यकाळात 2015 च्या परमाणु करारातून अमेरिकेला बाहेर काढले होते आणि इराणवर कठोर निर्बंध लादले होते. त्यानंतर इराणने आपल्या यूरेनियम संवर्धनाच्या मर्यादा ओलांडल्या आणि आता तो जवळपास हत्यार-स्तरीय पातळीवर पोहोचला आहे, असे संयुक्त राष्ट्रांचे म्हणणे आहे. अमेरिकेसह अनेक पाश्चात्य देश इराणवर क्षमतेपेक्षा जास्त युरेनियम समृद्ध केल्याचा आरोप करत आहेत. प्रमुख देशांचा आरोप आहे की, इराण अण्वस्त्रे विकसित करण्याच्या गुप्त अजेंड्यावर काम करत आहे. हे अणुऊर्जा कार्यक्रमासाठी योग्य नाही. या आरोपांवर, इराणचे म्हणणे आहे की त्यांचा अणुकार्यक्रम पूर्णपणे नागरी उर्जेच्या उद्देशाने आहे.

इराण क्षेपणास्त्रे डागण्यास तयार:

आता परमाणु करारासाठी ट्रंप यांनी दोन महिन्यांची मुदत दिली आहे, आणि जर चर्चा अयशस्वी झाली तर ‘इतर पर्याय’ वापरले जातील, असे त्यांनी सांगितले आहे. इराणने मात्र या धमकीला भीक न घालता आपली भूमिगत मिसाइल शहरे सक्रिय केली आहेत. या मिसाइल्समध्ये 900 ते 1550 मैलांपर्यंत मारा करू शकणाऱ्या शक्तिशाली शस्त्रांचा समावेश आहे, ज्यामुळे अमेरिकेच्या मध्य पूर्वेतील मित्रदेशांवर आणि ठिकाणांवर धोका निर्माण होऊ शकतो. या मिसाइल शहरांमध्ये हवाई संरक्षण यंत्रणा आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आहे, ज्यामुळे ते हल्ल्यांपासून सुरक्षित राहू शकतात. इराणच्या या पवित्र्यामुळे आंतरराष्ट्रीय समुदायात चिंता वाढली आहे, कारण यामुळे मध्य पूर्वेत मोठ्या संघर्षाची शक्यता निर्माण झाली आहे. इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अरागची यांनी सांगितलं की, ‘आम्ही युद्धाची सुरुवात करणार नाही, पण कोणत्याही आक्रमणाला ठोस प्रत्युत्तर देऊ.’ (हेही वाचा: Myanmar Earthquake: म्यानमारमध्ये विनाशकारी भूकंपामुळे मशीद उद्ध्वस्त! 20 जणांचा मृत्यू, ईदचा आनंद शोक सभेत बदलला)

हा तणाव वाढण्यामागे 2020 मध्ये अमेरिकेने इराणच्या जनरल कासेम सोलेमानी यांना ड्रोन हल्ल्यात ठार केल्याची पार्श्वभूमीही आहे. इराणची ही तयारी आणि ट्रंप यांची धमकी यामुळे दोन्ही देशांमधील तणाव शिगेला पोहोचला आहे. इराणने थेट चर्चेला नकार दिल्याने आणि अप्रत्यक्ष मार्गाने संवाद ठेवण्याची तयारी दर्शवल्याने परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची झाली आहे. या संकटातून मार्ग काढण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि मध्यस्थीची गरज आहे, पण सध्याच्या घडीला दोन्ही बाजूंनी आपली आक्रमक भूमिका कायम ठेवली आहे. ही परिस्थिती पाहता, मध्य पूर्वेत शांतता राखणे हे एक मोठे आव्हान बनले आहे, आणि येत्या काही आठवड्यांत या तणावाचे काय परिणाम होतील, हे पाहणे महत्वाचे ठरेल.