Holi 2023: मुघल सम्राटांच्या होळीच्या मनोरंजक आठवणीचा इतिहास, मुघल शासक कशी साजरी करत होते होळी, जाणून घ्या

Holi 2023:  सनातन धर्मात होळी सणाला विशेष महत्त्व आहे. जिथे होलिका-दहन हा सण वाईटावर चांगल्याचा विजय म्हणून साजरा केला जातो, तिथे रंगांची होळी परस्पर बंधुत्व आणि सौहार्दाचा संदेश देते. देशभरात साधारणपणे दोन दिवस होळी साजरी केली जाते. फाल्गुन पौर्णिमेच्या रात्री होलिका-दहनानंतर रंगांनी होळी खेळली जाते आणि दुसऱ्या दिवशी म्हणजे ढोल पौर्णिमेला अबीर-गुलाल खेळला जातो. भगवान श्रीकृष्णाची  नगरी ब्रजमध्ये होळीचा सण 40 दिवस साजरा केला जातो. मुघल काळातही वेगवेगळे सम्राट आपापल्या परीने होळीचा सण साजरा करत असत. याला धुलिवंदन असेही म्हणतात. या वर्षी होलिका-दहन 6 फेब्रुवारीला साजरी केली जाईल आणि रंगपंचमी मंगळवारी, 7 फेब्रुवारी 2023 रोजी साजरी केली जाईल. दरम्यान, होळीचा इतिहास पाहूया 

होळीचा इतिहास

होळी हा भारतातील सर्वात जुना सण आहे, जो एकेकाळी होलिका किंवा होलका या नावाने साजरा केला जात असे. इतिहासकारांच्या मते, होळीचा सण आयरेंमध्ये प्रचलित होता, परंतु सामान्यतः होळी केवळ पूर्व भारतातच साजरी केली जात असे.

जैमिनीच्या पूर्व मीमांसा-सूत्र, कथा गृह्य-सूत्र, नारद पुराण आणि भविष्य पुराण इत्यादी प्राचीन हस्तलिखित आणि प्राचीन धार्मिक ग्रंथांमध्ये होळी सणाच्या संदर्भात उल्लेख आहे. याशिवाय विंध्य प्रदेशातील रामगढ येथे असलेल्या ३०० वर्ष जुन्या शिलालेखातही होळी सणाचा उल्लेख आहे.

प्रसिद्ध मुस्लिम पर्यटक अल्बेरुनी यांनी आपल्या ऐतिहासिक प्रवासाच्या आठवणीमध्ये होळीचे वर्णन केले आहे. भारतातील अनेक मुस्लिम कवींनी आपल्या लेखनात होळीचे महत्त्व सांगितले आहे. इतिहासात लिहिलेल्या होळीची छायाचित्रे सांगतात की हा सण केवळ हिंदूच नव्हे तर मुस्लिमांनीही साजरा केला.

मुगल बादशाहची होळी

प्राचीन इतिहासानुसार, मुघल सम्राटांनीही होळीचा  सण साजरा केला आहे. अकबर, हुमायून, जहांगीर, शाहजहाँ आणि बहादूर शाह जफर होळीच्या आगमनाच्या खूप आधीपासून रंगोत्सवाची तयारी सुरू करायचे.

अकबराच्या राजवाड्यात, केवडा आणि केशर मिसळलेला तेसूचा रंग सोन्या-चांदीच्या मोठ्या भांड्यांमध्ये मिसळला जात असे आणि सम्राट आपल्या पत्नींसह होळी खेळत असे. संध्याकाळी मुशायरे, कव्वाली आणि नृत्य-गीतांचा कार्यक्रम व्हायचा, त्याच दरम्यान वाड्यात उपस्थित पाहुण्यांचे स्वागत सेवकांकडून थंडाई, मिठाई आणि पान वेलचीने केले जात असे.

जहांगीरच्या काळात मेहफिल-ए-होळी साजरी करण्यात आली. या दिवशी सम्राटाकडून आपल्या राज्यातील सामान्य माणसालाही जहांगीरसोबत होळी खेळता येईल अशी खुली सूट होती. शहाजहानने होळीचा सण गुलाबी ईद म्हणून साजरा केला तर बहादूर शाह जफरला रंगांची होळी खेळण्याची खूप आवड होती.

मुघल काळात होळीच्या निमित्ताने लाल किल्ल्यावरून वाहणाऱ्या यमुना नदीच्या काठावर असलेल्या आंब्याच्या बागेत होळी साजरी केल्याचे दृश्ये मुघलांच्या भिंतचित्रांमध्ये पाहायला मिळतात. या भिंत चित्रांमध्ये अकबर जोधाबाई आणि जहांगीर नूरजहाँ यांच्यातील होळीची दृश्येही दिसतात. इतिहासात असा उल्लेख आहे की शाहजहानच्या काळात होळीला ईद-ए-गुलाब किंवा आब-ए-पशी म्हणजेच रंगांचा वर्षाव म्हटले जात असे.

(The above story first appeared on LatestLY on Feb 23, 2023 03:40 PM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).