मुंबई: सट्टा मटका किंवा जुगार हा भारतातील एक अत्यंत जुना सट्टेबाजीचा प्रकार आहे. यामध्ये 'कल्याण मटका' हा नाव आजही सर्वाधिक चर्चेत असते. 2026 मध्येही अनेक ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून हा खेळ छुप्या पद्धतीने चालवला जात असल्याचे दिसून येते. मात्र, या खेळामागील तांत्रिक बाजू आणि त्यातून उद्भवणारे कायदेशीर व आर्थिक धोके समजून घेणे सर्वसामान्यांसाठी अत्यंत गरजेचे आहे.
कल्याण मटका
कल्याण मटका या खेळाची सुरुवात 1862 मध्ये कल्याणजी भगत या एका गुजराती शेतकऱ्याने केली होती. सुरुवातीला हा खेळ न्यूयॉर्क कॉटन एक्सचेंजमधील कापसाच्या दरांवर आधारित होता. कापसाचे दर वाढणार की कमी होणार, यावर लोक पैसे लावत असत. 1960 च्या दशकात कापसाच्या दरांवर सट्टा लावणे बंद झाल्यावर, मातीच्या माठात (मटका) चिठ्ठ्या टाकून आकडा काढण्याची पद्धत सुरू झाली, ज्यातून या खेळाला 'मटका' हे नाव पडले.
खेळाची कार्यप्रणाली आणि स्वरूप
कल्याण मटका हा प्रामुख्याने आकड्यांच्या अंदाजावर आधारित आहे. यामध्ये 'ओपन' (Open) आणि 'क्लोज' (Close) अशा दोन टप्प्यांत निकाल जाहीर केला जातो.
पॅनल (Panel): तीन आकड्यांची एक संख्या ज्याला 'पन्ना' देखील म्हणतात.
जोडी (Jodi): दोन आकड्यांचा संच. खेळाडू या आकड्यांवर पैसे लावतात आणि जर त्यांचा अंदाज बरोबर आला, तर त्यांना लावलेल्या रकमेच्या अनेक पट परतावा मिळतो. मात्र, हा संपूर्ण प्रकार नशिबावर अवलंबून असल्याने यामध्ये जिंकण्याची शक्यता अत्यंत कमी असते.
कायदेशीर स्थिती: भारत आणि महाराष्ट्र
भारतात जुगाराशी संबंधित कायदे अत्यंत कडक आहेत. सार्वजनिक जुगार कायदा, 1867 (Public Gambling Act, 1867) नुसार, कोणत्याही प्रकारचा जुगार खेळणे किंवा तो भरवणे हा गुन्हा आहे. 1. महाराष्ट्र पोलीस कायदा: महाराष्ट्रात मटका खेळणे बेकायदेशीर असून दोषींवर कडक कारवाई आणि कारावासाची तरतूद आहे. 2. ऑनलाइन मटका: जरी अनेक वेबसाइट्स आणि ॲप्स हा खेळ ऑनलाइन चालवत असल्या तरी, भारतीय कायद्यानुसार हे प्लॅटफॉर्म कायदेशीर नाहीत. 2026 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने ऑनलाइन गेमिंग आणि सट्टेबाजीवर बंदी घालण्यासाठी आणखी कडक पावले उचलली आहेत.
आर्थिक आणि सामाजिक धोके
सट्टा मटका हा केवळ एक खेळ नसून ती एक गंभीर लत आहे.
आर्थिक नुकसान: अनेक लोक रातोरात श्रीमंत होण्याच्या नादात आपली आयुष्यभराची पुंजी गमावतात. या खेळातून बाहेर पडणे कठीण असल्याने कर्जबाजारीपणा वाढतो.
मानसिक ताण: सातत्याने पैसे हरल्यामुळे मानसिक आरोग्य बिघडणे आणि कौटुंबिक कलह निर्माण होण्याचे प्रमाण अधिक आहे.
सायबर फसवणूक: ऑनलाइन सट्टा वेबसाइट्स अनेकदा युजर्सचा डेटा चोरण्यासाठी किंवा आर्थिक फसवणूक करण्यासाठी तयार केलेल्या असतात.
कल्याण सट्टा मटका हा एक बेकायदेशीर आणि जोखमीचा मार्ग आहे. अशा अनधिकृत आणि गुन्हेगारी स्वरूपाच्या कृत्यांपासून लांब राहणेच हिताचे आहे.