Student (प्रातिनिधिक प्रतिमा)

मुंबई: सध्याच्या डिजिटल युगात खाजगी व्हिडिओ 'लीक' होण्याच्या घटनांमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. हे व्हिडिओ नेमके इंटरनेटवर आणि विशेषतः पॉर्न वेबसाइट्सवर कसे पोहोचतात, याबाबत सायबर सुरक्षा तज्ज्ञ अमित दुबे यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे. एका पॉडकास्टमध्ये बोलताना त्यांनी स्पष्ट केले की, एखादा खाजगी व्हिडिओ वैयक्तिक उपकरणावरून पॉर्न प्लॅटफॉर्मवर पोहोचणे हा अपघाताचा भाग नसून, त्यामागे एक नियोजित सायबर कट आणि कोट्यवधी रुपयांची बाजारपेठ कार्यरत असते.

डेटा चोरीची सुरुवात कशी होते?

अमित दुबे यांच्या मते, या साखळीतील पहिला टप्पा म्हणजे वैयक्तिक सुरक्षेचे उल्लंघन. अनेकदा युजर्सना 'फिशिंग' लिंक्स पाठवल्या जातात किंवा असे 'मॅलिशिअस ॲप्स' डाऊनलोड करायला लावले जातात जे फोनच्या गॅलरीमध्ये प्रवेश मिळवतात. एकदा का या ॲप्सना परवानगी मिळाली की, ते वापरकर्त्याच्या नकळत सर्व खाजगी फोटो आणि व्हिडिओ बाह्य सर्व्हरवर सिंक करतात.

तसेच, 'क्रेडेंशियल स्टफिंग' (दुसऱ्या साइटवरून चोरी केलेले पासवर्ड वापरणे) द्वारे हॅकर्स गुपचूप आयक्लाउड (iCloud) किंवा गुगल फोटोजमध्ये प्रवेश मिळवतात. एकदा का हा डेटा हॅकर्सच्या हाती लागला की, तो काही क्षणांत जगभरातील अनेक सर्व्हरवर कॉपी केला जातो.

व्हायरल होण्यामागील नेमकी यंत्रणा

व्हिडिओ केवळ चोरीला जात नाहीत, तर ते जाणीवपूर्वक व्हायरल केले जातात. दुबे यांनी सांगितले की, यासाठी 'अॅग्रिगेटर बॉट्स' (Aggregator bots) आणि सोशल मीडियावरील सशुल्क प्रवर्तकांचा वापर केला जातो. टेलिग्रामसारख्या कूटबद्ध (Encrypted) मेसेजिंग ॲप्सवर सुरुवातीला हे व्हिडिओ फिरवले जातात.

एकदा का एखाद्या वेबसाइटवर हा व्हिडिओ 'ट्रेंड' झाला की, ऑटोमॅटिक बॉट्स तो व्हिडिओ खेचून घेतात आणि इतर शेकडो पॉर्न पोर्टल्सवर पुन्हा अपलोड करतात. यामुळे पीडित व्यक्तीला एका ठिकाणाहून व्हिडिओ हटवला तरी तो इतर अनेक ठिकाणांहून पूर्णपणे काढून टाकणे अशक्य होते.

पॉर्न वेबसाइट्सचा व्यावसायिक फायदा

या प्रकारच्या 'लीक' कंटेंटमुळे पॉर्न वेबसाइट्सना मोठ्या प्रमाणावर ट्रॅफिक मिळते, ज्यातून ते जाहिरातींद्वारे भरमसाठ कमाई करतात. जरी अनेक प्लॅटफॉर्मवर मजकूर हटवण्याची (Take-down policy) सुविधा असली, तरी ती प्रक्रिया अत्यंत संथ असते. जोपर्यंत व्हिडिओ हटवला जातो, तोपर्यंत तो लाखो लोकांनी पाहिलेला असतो आणि इतर 'रिपर' (Ripper) साइट्सनी तो जतन केलेला असतो.

तसेच, व्हिडिओ अपलोड करणाऱ्यांना 'पे-पर-व्ह्यू' (Pay-per-view) किंवा एफिलिएट मार्केटिंगद्वारे पैसे मिळतात. या आर्थिक फायद्यामुळेच खाजगी डेटा चोरून तो सार्वजनिक करण्याचे प्रमाण वाढत आहे.

डिजिटल सुरक्षिततेसाठी अमित दुबे यांनी काही महत्त्वाचे सल्ले दिले आहेत:

सर्व महत्त्वाच्या अकाउंट्ससाठी 'टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन' (2FA) चा वापर करा.

संशयास्पद लिंक्सवर क्लिक करणे टाळा.

कोणत्याही ॲपला गॅलरी किंवा कॅमेरा वापरण्याची परवानगी देताना काळजी घ्या.

जुन्या आणि न वापरल्या जाणाऱ्या क्लाउड अकाउंट्समधील डेटा वेळोवेळी तपासा किंवा काढून टाका.