बोरन्हाण

मुंबई: मकर संक्रांतीचा सण केवळ तीळ-गुळ खाण्यापुरता मर्यादित नसून, घरातील लहान मुलांसाठी हा सण 'बोरन्हाण' या विशेष सोहळ्यामुळे लक्षात राहतो. प्रामुख्याने पाच वर्षांखालील मुलांसाठी केल्या जाणाऱ्या या विधीमध्ये मुलांच्या डोक्यावरून बोरे, ऊस आणि चुरमुरे ओतून त्यांचे कौतुक केले जाते. यंदाही जानेवारी महिन्याच्या मध्यावर महाराष्ट्रातील घराघरांत हा उत्साह पाहायला मिळणार असून, पालकांनी आतापासूनच त्याची तयारी सुरू केली आहे.

बोरन्हाण म्हणजे काय आणि त्याचे महत्त्व?

'बोरन्हाण' या शब्दाचा अर्थ 'बोरांचे स्नान' असा होतो. ऋतू बदलाच्या काळात मुलांच्या आरोग्याचे रक्षण व्हावे, हा यामागील मुख्य उद्देश आहे. मकर संक्रांतीनंतर थंडी कमी होऊ लागते आणि उन्हाळ्याची चाहूल लागते. या बदलत्या वातावरणात लहान मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी या ऋतूत येणारी फळे जसे की बोरं आणि ऊस यांचा वापर केला जातो. असे मानले जाते की, या विधीमुळे मुलांचे आरोग्य सुधारते आणि त्यांना कोणाचीही 'दृष्ट' लागत नाही.

बोरन्हाणाची तयारी कशी करावी?

या सोहळ्यासाठी मुलाला काळ्या रंगाचे कपडे घातले जातात. काळा रंग उष्णता शोषून घेणारा असल्याने थंडीच्या दिवसांत तो फायदेशीर ठरतो. मुलाला साखरेच्या 'हलव्याचे दागिने' जसे की मुकुट, हार आणि बाजूबंद घालून सजवले जाते. Child dressed for Bornahan या सोहळ्यासाठी लागणाऱ्या साहित्यात प्रामुख्याने खालील गोष्टींचे मिश्रण तयार केले जाते:

छोटी बोरं आणि ऊसाचे करवे (तुकडे).

चुरमुरे आणि साखरेचा हलवा.

लहान मुलांच्या आवडीची बिस्किटे, गोळ्या आणि छोटी नाणी.

सोहळ्याचा विधी आणि 'लुटणे'

घरातील सुवासिनी प्रथम मुलाचे औक्षण करतात. त्यानंतर मुलाला पाटावर बसवून त्याच्या डोक्यावरून तयार केलेले मिश्रण हळूवारपणे ओतले जाते. यावेळी घरातील इतर मुले खाली पडलेले चॉकलेट्स आणि फळे गोळा करण्यासाठी एकच गर्दी करतात, ज्याला 'लूट' असे म्हटले जाते. या प्रक्रियेमुळे मुलांमध्ये आनंदाचे वातावरण निर्माण होते आणि त्यांना सर्वांचे आशीर्वाद मिळतात.

बदलते स्वरूप आणि आधुनिकता

आजच्या काळात बोरन्हाण हा केवळ धार्मिक विधी न राहता एक कौटुंबिक उत्सवाचा भाग झाला आहे. सोशल मीडियाच्या युगात बोरन्हाणासाठी खास थीम-बेस्ड डेकोरेशन आणि प्रोफेशनल फोटो शूटची क्रेझ वाढली आहे. अनेक पालक आपल्या मुलाच्या पहिल्या बोरन्हाणासाठी नातेवाईक आणि मित्रांना विशेष आमंत्रित करतात. जरी सोहळा साजरा करण्याची पद्धत आधुनिक झाली असली, तरी त्यामागील प्रेम आणि परंपरेचा गोडवा आजही तितकाच कायम आहे.