महाराष्ट्राच्या मातीत समाजप्रबोधनाचे कार्य करणारे महान संत आणि स्वच्छतेचे जनक संत गाडगे महाराज यांची आज, २३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी १५० वी जयंती साजरी होत आहे. 'गोपाला गोपाला देवकीनंदन गोपाला'चा मंत्र देत हातात झाडू आणि खांद्यावर गाडगे घेऊन गावोगावी हिंडणाऱ्या या संताने केवळ शब्दांतूनच नाही, तर प्रत्यक्ष कृतीतून समाजाला स्वच्छतेचा आणि शिक्षणाचा मार्ग दाखवला. आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त राज्यभरात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले असून त्यांचे विचार आजही नव्या पिढीसाठी दिशादर्शक ठरत आहेत.
माणसात देव शोधणारा संत
गाडगे बाबांचे संपूर्ण आयुष्य दीन-दुबळ्यांच्या सेवेसाठी समर्पित होते. "देव देवळात नसून तो माणसात आहे," असे ते ठामपणे सांगायचे. त्यांनी आयुष्यभर तीर्थक्षेत्री होणारी अस्वच्छता, प्राण्यांची हत्या आणि अंधश्रद्धेवर कडाडून प्रहार केले. त्यांच्या मते, भुकेलेल्यांना अन्न, तहानलेल्यांना पाणी आणि बेघरांना आसरा देणे हीच खरी ईश्वरभक्ती आहे.
शिक्षण आणि स्वच्छतेवर भर
गाडगे बाबांनी समाजातील अज्ञान दूर करण्यासाठी शिक्षणाचे महत्त्व ओळखले होते. "जेवायला ताट नसेल तरी चालेल, पण मुलांच्या हातात पाटी द्या," हा त्यांचा संदेश अत्यंत गाजला. त्यांच्या प्रेरणेतूनच महाराष्ट्रात अनेक शाळा, वसतिगृहे आणि धर्मशाळा उभ्या राहिल्या. त्यांच्या कार्याचा गौरव म्हणून अमरावती विद्यापीठाला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे.
संत गाडगे महाराजांचे अजरामर विचार (Quotes)
Sant Gadge Maharaj Jayanti Photo


अंधश्रद्धेवर प्रखर प्रहार
कीर्तनाच्या माध्यमातून गाडगे बाबांनी ग्रामीण महाराष्ट्रात मोठी क्रांती घडवून आणली. त्यांच्या कीर्तनाला 'वऱ्हाडी' बोलीचा लहेजा असायचा, ज्यामुळे ते सामान्यांच्या हृदयाला भिडायचे. लोकांनी व्यसनांपासून दूर राहावे आणि कष्टाची भाकरी खावी, यासाठी त्यांनी आयुष्यभर पायपीट केली.
आजचे महत्त्व आणि वारसा
आजच्या धावपळीच्या युगात गाडगे बाबांचे 'स्वच्छता अभियान' अधिक प्रासंगिक झाले आहे. सरकारी पातळीवर राबवले जाणारे 'स्वच्छ भारत अभियान' हे खऱ्या अर्थाने गाडगे बाबांच्याच विचारांचा विस्तार आहे. त्यांच्या १५० व्या जयंतीनिमित्त केवळ त्यांचे पुतळे न पूजता, त्यांचे विचार आचरणात आणणे हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल.