मुंबई: सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर अलिना अमीर सध्या एका कथित 'लीक' व्हिडिओमुळे चर्चेत आली आहे. मात्र, तपासात हा व्हिडिओ पूर्णपणे बनावट असून तो 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) च्या मदतीने तयार केल्याचे स्पष्ट झाले आहे. २०२६ च्या सुरुवातीलाच अशा प्रकारे डीपफेक व्हिडिओ बनवून सेलिब्रिटींची बदनामी करण्याचे आणि त्याद्वारे अवैध कमाई करण्याचे मोठे सत्र समोर आले आहे.
नेमकी घटना काय आहे?
जानेवारी २०२६ मध्ये 'अलिना अमीर ४ मिनिटे ४७ सेकंदाचा व्हिडिओ' अशा नावाच्या लिंक इंटरनेटवर मोठ्या प्रमाणात सर्च केल्या जात होत्या. या वावड्यांनंतर अलिना अमीरने स्वतः इन्स्टाग्रामवर येत या व्हिडिओचे सत्य जगासमोर मांडले. तिने मूळ व्हिडिओ आणि एआयच्या सहाय्याने बदललेला व्हिडिओ यांचा तुलनात्मक पुरावा सादर केला. अलिनाने स्पष्ट केले की, तिच्या चेहऱ्याचा वापर करून एका दुसऱ्या महिलेच्या शरीरावर तो 'डीपफेक' तंत्रज्ञानाने चिकटवण्यात आला होता.
डीपफेकचा बाजार आणि 'लिंक बेट' स्कॅम
सायबर तज्ज्ञांच्या मते, २०२६ मध्ये 'डीपफेक-ॲज-अ-सर्व्हिस' (DaaS) हे प्रकार वाढले आहेत. यात गुन्हेगार टेलिग्राम बॉट्स किंवा सोप्या वेबसाइट्सचा वापर करून अवघ्या काही मिनिटांत कोणाचाही बनावट अश्लील व्हिडिओ तयार करतात.
महत्त्वाचे म्हणजे, हे व्हिडिओ केवळ बदनामीसाठी नव्हे, तर 'लिंक बेट' (Link Bait) म्हणून वापरले जात आहेत. जेव्हा युजर्स अलिना अमीर किंवा पायल गेमिंग सारख्या प्रसिद्ध व्यक्तींचा व्हिडिओ पाहण्यासाठी त्या लिंकवर क्लिक करतात, तेव्हा त्यांना व्हिडिओऐवजी अवैध सट्टेबाजीचे (Betting Apps) ॲप्स डाऊनलोड करण्यास भाग पाडले जाते किंवा त्यांच्या फोनमध्ये मालवेअर (Malware) शिरकावला जातो.
View this post on Instagram
या जाळ्यात कोण अडकले?
केवळ अलिना अमीरच नाही, तर २०२६ च्या पहिल्या काही आठवड्यात अनेक महिला इन्फ्लुएन्सर या सायबर हल्ल्याच्या बळी ठरल्या आहेत. यामध्ये:
पायल गेमिंग (भारत): पायलने याविरोधात एफआयआर (FIR) दाखल केली असून कायदेशीर लढा सुरू केला आहे.
फातिमा जटोई (पाकिस्तान): फातिमाने कुराणची शपथ घेऊन हे व्हिडिओ खोटे असल्याचे सांगितले.
आरोही मीम (बांगलादेश): अशाच प्रकारच्या आरोपांमुळे सध्या ती वादात सापडली आहे.
सायबर कायद्याची भूमिका
या घटनांनंतर दक्षिण आशियाई देशांमध्ये सायबर सुरक्षा कायद्यांची अंमलबजावणी कडक करण्यात आली आहे. भारताचा माहिती तंत्रज्ञान कायदा (IT Act) आणि पाकिस्तानचा 'पेका' (PECA) कायद्यांतर्गत अशा प्रकारचे डीपफेक व्हिडिओ बनवणे आणि पसरवणे हा गंभीर गुन्हा मानला जात आहे. गुगल आणि यूट्यूबनेही २०२६ मध्ये नवीन 'लाईकनेस डिटेक्शन' (Likeness Detection) टूल्स आणली आहेत, ज्यामुळे एआयच्या सहाय्याने बनवलेले बनावट चेहरे ओळखणे सोपे होणार आहे.
वाचकांसाठी महत्त्वाची टीप: इंटरनेटवर कोणत्याही 'लीक व्हिडिओ'च्या लिंकवर क्लिक करणे धोकादायक ठरू शकते. अशा लिंक्स केवळ तुमची वैयक्तिक माहिती चोरण्यासाठी किंवा आर्थिक फसवणुकीसाठी वापरल्या जातात. कोणत्याही व्हायरल गोष्टीवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी त्याची सत्यता पडताळून पाहणे गरजेचे आहे.