QuickLY
Socially
भारतात दशकांपासून प्रचलित असलेला 'कल्याण सट्टा मटका' आजच्या डिजिटल युगात एका नवीन आणि अधिक धोकादायक रूपात समोर आला आहे. कधीकाळी मुंबईच्या गिरणगावातून सुरू झालेला हा खेळ आता मोबाईल ॲप्स आणि टेलिग्राम चॅनेल्सच्या माध्यमातून अवैधपणे चालवला जात आहे. फेब्रुवारी २०२६ च्या ताज्या परिस्थितीनुसार, भारत सरकारने ऑनलाइन सट्टेबाजी विरुद्ध 'प्रोगा २०२५' (PROGA) सारखे अत्यंत कडक कायदे लागू केले आहेत. यामुळे अशा खेळांमध्ये सहभागी होणे आता केवळ आर्थिकदृष्ट्याच नाही, तर कायदेशीररित्याही अत्यंत जोखमीचे ठरत आहे.
कल्याण मटकाचा इतिहास: कापसाच्या दरापासून आकड्यांच्या खेळापर्यंत
सट्टा मटकाची सुरुवात १९६० च्या दशकात झाली, जेव्हा कल्याणजी भगत यांनी न्यूयॉर्क कॉटन एक्सचेंजमधून येणाऱ्या कापसाच्या दरांवर सट्टेबाजी सुरू केली होती. पुढे याला 'मटका' हे नाव मिळाले कारण चिठ्ठ्या एका मातीच्या मटक्यातून काढल्या जात असत. रतन खत्री यांच्या आगमनानंतर या खेळाला संघटित स्वरूप मिळाले. मात्र, १९९० च्या दशकात पोलिसांनी केलेल्या कडक कारवाईमुळे हा खेळ मुंबईतून जवळजवळ हद्दपार झाला होता. परंतु, इंटरनेटच्या प्रसारामुळे हा खेळ आता 'ऑनलाइन मटका' म्हणून पुन्हा फोफावत आहे.
PROGA 2025 आणि २०२६ चे नवीन नियम
भारत सरकारने 'ऑनलाइन गेमिंग नियमन कायदा २०२५' (PROGA) अंतर्गत सर्व प्रकारच्या 'रिअल मनी गेमिंग'वर कठोर भूमिका घेतली आहे. जानेवारी २०२६ पासून लागू झालेल्या नवीन नियमांनुसार:
सट्टा मटका सारख्या उपक्रमांवर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे.
अशा खेळांची जाहिरात करणे किंवा त्यांचे संचालन करणे हा आता अजामीनपात्र गुन्हा आहे.
बँकांना सट्टेबाजीशी संबंधित कोणतेही आर्थिक व्यवहार त्वरित ब्लॉक करण्याचे आदेश दिले आहेत.
आर्थिक फसवणूक आणि सायबर गुन्ह्यांचा धोका
सध्या इंटरनेटवर 'कल्याण मटका निकाल' किंवा 'फिक्स नंबर' देण्याचे दावे करणाऱ्या शेकडो बनावट वेबसाइट्स सक्रिय आहेत. सायबर तज्ज्ञांच्या मते, या साइट्स अनेकदा वापरकर्त्यांचा बँकिंग डेटा चोरण्यासाठी वापरल्या जातात. अनेक प्रकरणांत असे दिसून आले आहे की, लोक पैसे तर जमा करतात, पण जिंकल्यावर त्यांना कोणतीही रक्कम दिली जात नाही. हा खेळ अवैध असल्याने खेळाडू पोलिसांत तक्रार करण्यास घाबरतात, ज्याचा फायदा सायबर गुन्हेगार घेतात.
प्रशासनाची कडक कारवाई
फेब्रुवारी २०२६ मध्ये मुंबई, पुणे आणि नागपूरसह महाराष्ट्राच्या विविध भागांत पोलिसांनी अनेक अवैध ऑनलाइन सट्टा टोळ्यांचा पर्दाफाश केला आहे. आता पोलीस केवळ प्रत्यक्ष ठिकाणांवरच नाही, तर 'ऑफशोर' म्हणजेच परदेशातून चालणाऱ्या वेबसाइट्सवरही तांत्रिक पाळत ठेवून आहेत. गुगलने देखील भारताच्या नवीन कायद्यांचे पालन करत सट्टेबाजीशी संबंधित सर्व जाहिराती आपल्या प्लॅटफॉर्मवरून हटवल्या आहेत.
सट्टा मटकाच्या मोहापायी अनेक कुटुंबे उद्ध्वस्त झाली आहेत. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, हा 'नशिबाचा' खेळ नसून एक 'गणितीय सापळा' आहे, ज्यामध्ये हरण्याची शक्यता ९९ टक्क्यांहून अधिक असते. सुरक्षित गुंतवणुकीसाठी शेअर बाजार किंवा म्युच्युअल फंड यांसारख्या कायदेशीर पर्यायांचा निवड करणेच हिताचे आहे.
