Dr. Anand Nadkarni Dies: 'शहाण्यांचा सायकॅट्रिस्ट' हरपला, मानसोपचार तज्ज्ञ, नाटककार डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे 35 वर्षांच्या थोर कारकिर्दीनंतर निधन

भारतातील अग्रगण्य मानसोपचार तज्ज्ञ, साहित्यिक आणि 'इन्स्टिट्यूट फॉर सायकॉलॉजिकल हेल्थ' (IPH) चे संस्थापक डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे शुक्रवारी, १५ मे २०२६ रोजी मुंबईत निधन झाले. ते ६८ वर्षांचे होते. गेल्या काही काळापासून ते आजाराशी झुंज देत होते. शुक्रवारी पहाटे मुंबईतील राहत्या घरी त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाने केवळ वैद्यकीय क्षेत्रच नव्हे, तर साहित्य आणि सामाजिक क्षेत्रातील एका बहुआयामी व्यक्तिमत्वाचा अंत झाला आहे.

शैक्षणिक पार्श्वभूमी आणि वैद्यकीय कारकीर्द

डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचा जन्म १९५८ मध्ये जळगाव येथे झाला. त्यांनी मुंबईतील प्रसिद्ध केईएम (KEM) रुग्णालयातून आपले वैद्यकीय शिक्षण (MBBS) पूर्ण केले. त्यानंतर मुंबई विद्यापीठातून मानसोपचार शास्त्रामध्ये (Psychiatry) एम.डी. पदवी मिळवली. विशेष म्हणजे, एम.डी. परीक्षेत त्यांनी विद्यापीठात प्रथम क्रमांक पटकावला होता. १९८६ पासून त्यांनी मानसोपचार तज्ज्ञ म्हणून आपल्या प्रॅक्टिसला सुरुवात केली आणि पुढील साडेतीन दशके या क्षेत्रात अविरत कार्य केले.

ज्येष्ठ मानसोपचार तज्ज्ञ, संवेदनशील लेखक, कवी आणि मुक्तांगणचे विश्वस्त डॉ. आनंद नाडकर्णी यांच्या निधनाचं वृत्त अत्यंत दुःखद आहे. ते एक बहुआयामी व्यक्तीमत्व होते. त्यांच्या लेखन, व्याख्यान आणि समुपदेशनातून असंख्य लोकांना जगण्याची एक नवी दिशा मिळाली. सामाजिक क्षेत्रात मानसिक आरोग्य… pic.twitter.com/iKSmqtfO2h

— Rohit Pawar (@RRPSpeaks) May 15, 2026

'आयपीएच' आणि 'मुक्तांगण' मधील योगदान

मानसिक आजारांकडे पाहण्याचा समाजाचा दृष्टिकोन बदलण्यासाठी त्यांनी १९९० मध्ये ठाण्यात 'इन्स्टिट्यूट फॉर सायकॉलॉजिकल हेल्थ' (IPH) या संस्थेची स्थापना केली. "शहाण्यांचा सायकॅट्रिस्ट" अशी ओळख निर्माण करून त्यांनी मानसिक आरोग्य हे केवळ वेड्यांसाठी नसून सामान्य माणसाच्या आनंदी जगण्यासाठी आवश्यक असल्याचे पटवून दिले.

मुक्तांगण: पुण्यात डॉ. अनिता अवचट यांच्यासोबत मिळून त्यांनी 'मुक्तांगण' या व्यसनमुक्ती केंद्राच्या स्थापनेत मोलाची भूमिका बजावली. आज हे केंद्र आशियातील एक अग्रगण्य पुनर्वसन केंद्र मानले जाते.

वेध (VEDH): तरुणांना करिअर आणि आयुष्याची दिशा देण्यासाठी त्यांनी 'वेध' या व्यावसायिक मार्गदर्शन परिषदेची सुरुवात केली, जी महाराष्ट्रातील अनेक शहरांत अत्यंत लोकप्रिय ठरली.

साहित्यिक आणि कला क्षेत्रातील कामगिरी

डॉ. नाडकर्णी हे केवळ डॉक्टर नव्हते, तर एक सिद्धहस्त लेखक, नाटककार आणि कवीही होते. त्यांनी २७ हून अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांच्या 'गद्धेपंचविशी' आणि 'विषादयोग' या पुस्तकांना महाराष्ट्र राज्य शासनाचे पुरस्कार मिळाले आहेत.

नाटके: 'रंग माझा वेगळा', 'असेच आम्ही सारे' आणि 'मयसभा' ही त्यांची नाटके व्यावसायिक रंगभूमीवर गाजली.

चित्रपट सल्लागार: राष्ट्रीय पुरस्कार प्राप्त 'देवराई' आणि 'कदाचित' यांसारख्या चित्रपटांसाठी त्यांनी मानसोपचार सल्लागार म्हणून काम पाहिले.

शिक्षण: त्यांच्या साहित्याचा गौरव म्हणून महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळाने इयत्ता ९ वीच्या मराठी पाठ्यपुस्तकात त्यांच्या पाठाचा समावेश केला आहे.

डॉ. नाडकर्णी यांनी कॉर्पोरेट क्षेत्रातील अधिकाऱ्यांपासून ते सीमेवरील कमांडोपर्यंत अनेकांना मानसिक स्वास्थ्याचे प्रशिक्षण दिले. हिंदू तत्त्वज्ञान, उत्क्रांतीवादी मानसशास्त्र आणि जागतिक इतिहासाचा त्यांचा गाढा अभ्यास होता. त्यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री आणि इतर मान्यवरांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली असून, "ठाण्याने आपला एक लाडका सुपुत्र गमावला आहे," अशा भावना व्यक्त केल्या आहेत. त्यांच्या पश्चात पत्नी आणि मुलगा असा परिवार आहे.

(The above story first appeared on LatestLY on May 15, 2026 12:09 PM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).