साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेल्या अक्षय तृतीयेचा सण महाराष्ट्रात मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या मंगल दिनी घराची स्वच्छता करून प्रवेशद्वारासमोर रांगोळी काढण्याची प्राचीन परंपरा आहे. रांगोळीकडे केवळ सजावट म्हणून न पाहता, ती सकारात्मक ऊर्जा आणि लक्ष्मीच्या स्वागताचे प्रतीक मानली जाते. २०२६ मध्ये २० एप्रिल रोजी साजरी होणाऱ्या अक्षय तृतीयेसाठी सध्या बाजारपेठेत आणि सोशल मीडियावर विविध वैशिष्ट्यपूर्ण रांगोळी डिझाइन्सची चर्चा पाहायला मिळत आहे.

अक्षय तृतीयेसाठी विशेष रांगोळी प्रकार

या दिवशी प्रामुख्याने सात्विक आणि पारंपारिक रांगोळ्या काढण्यावर भर दिला जातो. यामध्ये खालील प्रकार लोकप्रिय आहेत:

कलश आणि आंबा: अक्षय तृतीया वैशाख महिन्यात येते, जो आंब्याचा हंगाम असतो. त्यामुळे कलशावर आंब्याची पाने आणि फळ असलेली रांगोळी या दिवशी अत्यंत शुभ मानली जाते.

लक्ष्मीची पावले: समृद्धीचे प्रतीक म्हणून घराच्या उंबरठ्यावरून आत येणारी देवी लक्ष्मीची पावले काढण्याची पद्धत आहे.

चैत्रगौर रांगोळी: चैत्र महिना संपत आला तरी अनेक घरांमध्ये चैत्रगौरीचे पूजन अक्षय तृतीयेपर्यंत असते. अशा वेळी हळदी-कुंकवाची करंडा, फणी आणि इतर सौभाग्य लेणी असलेल्या रांगोळ्या काढल्या जातात.

शुभ चिन्हांचा वापर

रांगोळीमध्ये स्वस्तिक, कमळ आणि श्रीफळ यांसारखी चिन्हे काढल्याने घरातील नकारात्मकता दूर होते, अशी धारणा आहे. अक्षय तृतीयेला 'अक्षय' म्हणजे कधीही न संपणारे सुख मिळावे, या उद्देशाने रांगोळीमध्ये फुलांचा आणि नैसर्गिक रंगांचा वापर वाढला आहे. ठिपक्यांच्या रांगोळ्यांसोबतच आता संस्कार भारती पद्धतीच्या मोठ्या आणि पसरट रांगोळ्यांनाही विशेष पसंती दिली जात आहे.

रांगोळीचे धार्मिक आणि शास्त्रीय महत्त्व

शास्त्रांनुसार, रांगोळीतील रंग आणि रेषांमुळे एक विशिष्ट लहरींचे मंडल तयार होते, जे वातावरणात शांतता निर्माण करते. अक्षय तृतीयेच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून अंगणात सडा-मार्जन करून रांगोळी काढल्याने घरात प्रसन्नता राहते. हे केवळ सौंदर्याचे प्रतीक नसून पाहुण्यांचे आणि ईश्वरी शक्तीचे स्वागत करण्याचे एक माध्यम आहे.