Pandharpur Wari Wikimedia commons

महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून लाखो वारकरी विठू माऊलीच्या दर्शनासाठी दरवर्षी आषाढी एकादशीला पंढरपुरात पायी चालत जातात. या संपूर्ण प्रवासाला आणि परंपरेला 'पंढरपूर वारी' असे म्हटले जाते. वारीचे अनेक मार्ग असले तरी यामध्ये देहू आणि आळंदी येथून निघणाऱ्या दोन मुख्य पालख्यांचे मार्ग सर्वात महत्त्वाचे मानले जातात. शेकडो किलोमीटरचा हा प्रवास ठराविक गावे, रिंगण आणि मुक्कामाच्या ठिकाणांवरून निश्चित केलेल्या वेळेनुसार पार पाडला जातो.

माहितीनुसार, या दोन्ही मुख्य पालखी सोहळ्यांच्या प्रस्थान तारखा (Starting Dates) खालीलप्रमाणे आहेत:

संत तुकाराम महाराज पालखी (देहू): ६ जून २०२६ रोजी देहू गातातून पालखीचे पंढरपूरकडे प्रस्थान झाले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी (आळंदी): ७ जून २०२६ रोजी आळंदीतून पालखी सोहळा पंढरपूरसाठी मार्गस्थ झाला आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी मार्ग (आळंदी ते पंढरपूर)

संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी पुणे जिल्ह्यातील आळंदी येथून प्रस्थान करते. हा मार्ग साधारणपणे २५० किलोमीटरपेक्षा जास्त अंतराचा आहे. आळंदीतून निघालेली पालखी पुणे शहर, सासवड, जेजुरी, वाल्हे, लोणंद, तरडगाव, फलटण, बरड, नातेपुते, माळशिरस, वेळापूर, भंडीशेगाव, वाखरी या गावांवरून पुढे सरकत पंढरपूरमध्ये दाखल होते.

या मार्गावर सातारा जिल्ह्यातील 'दिवे घाट' पार करणे हा वारीतील सर्वात नयनरम्य आणि कठीण टप्पा मानला जातो. या मार्गावर चांदोबाचा लिंब आणि वाखरी येथे होणारी रिंगणे वारकऱ्यांसाठी मुख्य आकर्षणाचे केंद्र असतात.

संत तुकाराम महाराज पालखी मार्ग (देहू ते पंढरपूर)

जगद्गुरु संत तुकाराम महाराजांची पालखी पुणे जिल्ह्यातील देहू गावातून प्रस्थान करते. हा मार्ग संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मार्गापेक्षा काहीसा वेगळा आहे. देहू येथून निघालेली पालखी आकुर्डी, पुणे शहर, लोणी काळभोर, यवत, वरवंड, बारामती, इंदापूर, अकलूज, बोरगाव आणि वाखरी मार्गे पंढरपुरात पोहोचते.

इंदापूर आणि अकलूज येथील मोकळ्या मैदानांमध्ये संत तुकाराम महाराजांच्या पालखी सोहळ्यातील गोल आणि उभे रिंगण पार पडते. वाखरी येथे आल्यानंतर संत ज्ञानेश्वर आणि संत तुकाराम महाराजांच्या दोन्ही मुख्य पालख्या एकत्र येतात आणि तिथून पुढे एकाच मार्गाने पंढरपूरकडे मार्गस्थ होतात.

वारी मार्गाचे नियोजन आणि रिंगण सोहळा

वारीच्या या पारंपरिक मार्गांवर दररोज पायी चालण्याचे आणि मुक्कामाचे अंतर आधीच ठरलेले असते. वारकरी दिवसाची सुरुवात काकड आरतीने करतात आणि दिवसभर अभंग गात चालतात. वारी मार्गावरील 'रिंगण' हा एक अत्यंत शिस्तबद्ध आणि आध्यात्मिक सोहळा असतो. यात गोल किंवा उभ्या रिंगणामध्ये संत ज्ञानेश्वर किंवा संत तुकाराम महाराजांच्या अश्वाला धावण्यासाठी जागा दिली जाते. हा अश्व धावतानाची माती कपाळाला लावण्यासाठी भाविक मोठी गर्दी करतात.

लाखो वारकऱ्यांची सोय व्हावी आणि हा प्रवास सुरक्षित व्हावा यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकारने या दोन्ही मुख्य पालखी मार्गांना चार पदरी राष्ट्रीय महामार्गाचा (National Highway) दर्जा दिला आहे. 'संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी मार्ग' (NH-965G) आणि 'संत तुकाराम महाराज पालखी मार्ग' (NH-965H) म्हणून हे रस्ते आता विकसित करण्यात आले आहेत. या महामार्गांच्या बाजूला वारकऱ्यांना पायी चालण्यासाठी विशेष विटांचे किंवा मऊ मातीचे ट्रॅक बनवण्यात आले आहेत, ज्यामुळे वारकऱ्यांच्या पायाला दुखापत होणार नाही.