PF Partial Withdrawal Rules: आपत्कालीन गरजांसाठी कर्मचारी भविष्यनिर्वाह निधी मधून 75% रक्कम काढण्यासाठी नियम झाले सुलभ

कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेने (EPFO) आंशिक विथड्रॉवलच्या (Partial Withdrawal) नियमांमध्ये मोठे बदल केले असून, यापुढे सदस्यांना वैद्यकीय उपचार, बेरोजगारी, शिक्षण आणि घरासंबंधी गरजांसाठी त्यांच्या पात्र पीएफ शिल्लकीतील 75 टक्क्यांपर्यंत रक्कम काढता येणार आहे. सुधारित ईपीएफ योजना 2026 अंतर्गत हे बदल करण्यात आले असून, त्याचबरोबर अंतिम सेटलमेंट आणि पेन्शन लाभांसाठी नव्याने प्रतीक्षा कालावधीही निश्चित करण्यात आला आहे.

लोकसभेत माहिती जाहीर

तृणमूल काँग्रेसचे खासदार कीर्ती आझाद यांनी लोकसभेत ईपीएफ योजनेअंतर्गत सुधारित विथड्रॉवल तरतुदींबाबत सरकारकडे विचारणा केली होती. आंशिक आणि पूर्ण विथड्रॉवलचे नियम तसेच नव्या प्रतीक्षा कालावधीबाबत कर्मचारी किंवा त्यांच्या प्रतिनिधींकडून काही आक्षेप आले आहेत का, याचीही विचारणा त्यांनी केली होती. याला उत्तर देताना कामगार आणि रोजगार राज्यमंत्री शोभा करंदलाजे यांनी सांगितले की, EPFOने आंशिक विथड्रॉवल आणि अ‍ॅडव्हान्सशी संबंधित नियम सुलभ आणि उदार केले आहेत. सुधारित रचनेनुसार सदस्यांना लागू अटींच्या अधीन राहून पात्र ईपीएफ शिल्लकीतील 75 टक्क्यांपर्यंत रक्कम काढता येईल.

विथड्रॉवलसाठी तीन प्रमुख वर्ग

सरकारने आंशिक विथड्रॉवलच्या पूर्वीच्या अनेक विखुरलेल्या तरतुदी आता तीन व्यापक वर्गांमध्ये एकत्र केल्या आहेत:

• अत्यावश्यक गरजा: यामध्ये वैद्यकीय उपचार, शिक्षण आणि विवाह यांचा समावेश आहे.
• गृहनिर्माण गरजा: घर खरेदी, बांधकाम, दुरुस्ती किंवा नूतनीकरणासंबंधी तसेच गृहकर्जाशी संबंधित काही गरजा यात समाविष्ट आहेत.
• विशेष परिस्थिती: या वर्गात सदस्यांना ठराविक अटींच्या अधीन राहून, कोणतेही विशिष्ट कारण न सांगता वर्षातून दोनदा शिल्लकीतील 75 टक्क्यांपर्यंत रक्कम काढता येऊ शकते.

पूर्वी शिक्षण, विवाह किंवा घरखरेदीसाठी विथड्रॉवल करायचे झाल्यास किमान सेवा कालावधीची अट होती. मात्र अनेक वर्गांसाठी ही किमान सेवा अट आता शिथिल करण्यात आली असून, त्यामुळे कर्मचाऱ्यांना पीएफ रक्कम काढणे अधिक सुलभ झाले आहे. वैद्यकीय आणीबाणीच्या प्रसंगी मात्र कोणत्याही किमान सेवा कालावधीची अट लागू नाही.

बेरोजगारीच्या काळात मिळणार दिलासा

नोकरी गमावलेल्या सदस्यांना एक महिन्याच्या बेरोजगारीनंतर तात्काळ पीएफ शिल्लकीतील 75 टक्के रक्कम काढता येते, ज्यामध्ये नियोक्त्याचे योगदान आणि त्यावरील व्याजाचाही समावेश असतो. उर्वरित 25 टक्के रक्कम बेरोजगारीचा कालावधी दोन महिने किंवा त्याहून अधिक झाल्यानंतर काढता येते.

अंतिम सेटलमेंट आणि पेन्शनसाठी प्रतीक्षा कालावधी

नियम सुलभ करतानाच EPFOने अकाली अंतिम सेटलमेंटसाठी 12 महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी लागू केला आहे. याचा अर्थ नोकरी सोडल्यानंतर सदस्यांना संपूर्ण पीएफ शिल्लक तात्काळ काढता येणार नाही. त्याचप्रमाणे कर्मचारी पेन्शन योजनेअंतर्गत (EPS) मिळणाऱ्या लाभांसाठीचा प्रतीक्षा कालावधीही आता 36 महिने करण्यात आला आहे, जो पूर्वी दोन महिने इतका होता. दीर्घकालीन पेन्शन सातत्य राखण्यासाठी हा बदल करण्यात आल्याचे सांगण्यात येत आहे.

किमान शिल्लक राखण्याची अट कायम

आंशिक विथड्रॉवलनंतरही सदस्यांच्या खात्यावर व्याज मिळत राहावे यासाठी EPFOने काही वर्गांसाठी विथड्रॉवलनंतर किमान शिल्लक राखण्याचे बंधन कायम ठेवले आहे. यामुळे सदस्यांचा निवृत्तीसाठीचा कॉर्पस पूर्णपणे संपुष्टात येणार नाही, याची दक्षता घेतली जाणार आहे.

डिजिटल प्रक्रिया अधिक जलद

EPFO 3.0 अंतर्गत सुरू असलेल्या सुधारणांचा भाग म्हणून आधार-लिंक्ड ऑनलाइन दाव्यांच्या पडताळणी प्रक्रियेला गती देण्यात आली आहे, ज्यामुळे कागदपत्रांची गरज कमी होऊन दावे जलद निकाली निघतील. पात्र ऑनलाइन विथड्रॉवल दावे काही कामकाजाच्या दिवसांतच निकाली काढण्याचे उद्दिष्ट EPFOने ठेवले आहे.

देशभरातील कोट्यवधी संघटित क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी भविष्य निर्वाह निधी हा दीर्घकालीन बचतीचा महत्त्वाचा स्रोत आहे. मात्र आणीबाणीच्या प्रसंगी या निधीपर्यंत सहज पोहोच नसल्याच्या तक्रारी सातत्याने केल्या जात होत्या. यापूर्वीच्या नियमांमध्ये विथड्रॉवलची कारणे आणि अटी विखुरलेल्या स्वरूपात होत्या, त्यामुळे सदस्यांना संभ्रम निर्माण होत असे. नव्या सुधारणांमुळे या तरतुदी एकत्रित आणि सुस्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे, तर दुसरीकडे निवृत्तीसाठीची बचत सुरक्षित राहावी यासाठी प्रतीक्षा कालावधीसारख्या तरतुदीही जोडण्यात आल्या आहेत.