Sarvapitri Amavasya 2026: 10 ऑक्टोबर रोजी सर्वपित्री अमावस्या शनि अमावस्येसोबत, जाणून घ्या विशेष महत्त्व

आज, 27 सप्टेंबर 2026 रोजी पितृ पंधरवड्याला, म्हणजेच महालय पक्षाला सुरुवात झाली आहे. हा 16 दिवसांचा पवित्र कालावधी हिंदू धर्मात पूर्वजांना आदरांजली वाहण्यासाठी समर्पित आहे, ज्यात श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान यांसारख्या विधींद्वारे त्यांची आठवण केली जाते. या पितृ पक्षाचा समारोप 'महालय अमावस्या' किंवा 'सर्व पितृ अमावस्या' या दिवशी होतो, जो या वर्षी 10 ऑक्टोबर 2026 रोजी येत आहे. विशेष म्हणजे, या वर्षी ही अमावस्या शनिवारी येत असल्याने, 'शनि अमावस्ये'चा दुर्मिळ आणि अत्यंत शुभ संयोग घडत आहे. यामुळे या दिवसाचे आध्यात्मिक महत्त्व अनेक पटींनी वाढले आहे. Pitru Paksha 2026: 27 सप्टेंबरपासून पितृपक्ष होतोय सुरु; जाणून घ्या श्राद्ध विधीमागील शास्त्रीय कारण, प्रचलित गैरसमज .

महालय अमावस्या 2026: तारीख आणि शुभ मुहूर्त

महालय अमावस्या, ज्याला सर्व पितृ अमावस्या असेही म्हणतात, 10 ऑक्टोबर 2026 रोजी, शनिवारी साजरी केली जाईल.

अमावस्या तिथीची वेळ (नवी दिल्ली, भारतीय प्रमाणवेळेनुसार - IST):

• अमावस्या तिथी प्रारंभ: 9 ऑक्टोबर 2026 रोजी रात्री 09:35 वाजता.
• अमावस्या तिथी समाप्त: 10 ऑक्टोबर 2026 रोजी रात्री 09:19 वाजता.

सूर्य उगवण्याच्या वेळी अमावस्या तिथी असल्यामुळे, 10 ऑक्टोबर हा दिवस महालय अमावस्येच्या पूजेसाठी आणि विधींसाठी योग्य मानला जातो.

श्राद्ध विधीसाठी शुभ मुहूर्त (नवी दिल्ली, IST):

पितरांचे श्राद्ध आणि तर्पण विधी दिवसाच्या अपराह्न काळात करणे शुभ मानले जाते. यावर्षीचे शुभ मुहूर्त खालीलप्रमाणे आहेत:

• कुतुप मुहूर्त: सकाळी 11:45 ते दुपारी 12:31 पर्यंत (कालावधी: 47 मिनिटे)
• रौहिण मुहूर्त: दुपारी 12:31 ते दुपारी 01:18 पर्यंत (कालावधी: 47 मिनिटे)
• अपराह्न काल: दुपारी 01:18 ते दुपारी 03:37 पर्यंत (कालावधी: 2 तास 20 मिनिटे)

सर्व पितृ अमावस्या आणि शनि अमावस्येचा दुर्मिळ संयोग

यावर्षी महालय अमावस्या शनिवारी येत असल्यामुळे याला 'शनि अमावस्या' असेही म्हटले जात आहे. हा एक अत्यंत दुर्मिळ आणि शुभ संयोग आहे, कारण अमावस्या हा पितरांना समर्पित दिवस आहे आणि शनिवार हा न्यायदेवता शनी महाराजांना समर्पित आहे. त्यामुळे या दिवशी पितरांचे श्राद्ध केल्याने त्यांना मोक्ष मिळतो, तसेच शनी देवाची विशेष कृपा प्राप्त होते. ज्यांच्या कुंडलीत पितृदोष किंवा शनी दोष आहे, त्यांच्यासाठी हा दिवस शनीच्या साडेसाती, ढैया किंवा इतर प्रतिकूल प्रभावांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी आणि पूर्वजांचे आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी अत्यंत शक्तिशाली मानला जातो.

महालय अमावस्येचे महत्त्व आणि परंपरा

महालय अमावस्या हा पितृ पंधरवड्याचा शेवटचा आणि सर्वात महत्त्वाचा दिवस आहे. ज्या पूर्वजांची निधन तिथी आठवत नाही किंवा ज्यांचे श्राद्ध पितृ पंधरवड्यात कोणत्याही कारणाने करता आले नाही, त्या सर्वांचे श्राद्ध या दिवशी करता येते. या दिवशी पितर आपल्या वंशजांच्या घरी येतात अशी श्रद्धा आहे आणि म्हणूनच त्यांना योग्य प्रकारे निरोप देणे महत्त्वाचे मानले जाते. या दिवशी खालील प्रमुख विधी केले जातात:

• श्राद्ध विधी: पूर्वजांच्या आत्म्याच्या शांतीसाठी विधी केले जातात.
• तर्पण: काळे तीळ, पाणी आणि कुश (दर्भ) वापरून पितरांना जल अर्पण केले जाते. हे विधी सामान्यतः नदीकाठी, तलावाच्या काठी किंवा घरी दक्षिणेकडे तोंड करून केले जातात.
• पिंडदान: भात, जव किंवा गव्हाच्या पिठाचे गोळे (पिंड) तयार करून पितरांना अर्पण केले जातात. हे तीन पिढ्यांतील पूर्वजांचे प्रतिनिधित्व करतात.
• ब्राह्मण भोजन: ब्राह्मणांना भोजन दिले जाते, कारण ते पितरांचे प्रतिनिधित्व करतात अशी श्रद्धा आहे.
• दानधर्म: वस्त्र, अन्न आणि इतर आवश्यक वस्तूंचे दान करणे पुण्यकारक मानले जाते.
• कावळे, गायी आणि कुत्र्यांना भोजन: कावळ्यांना पितरांचे दूत मानले जाते. त्यांना, तसेच गायी आणि कुत्र्यांना भोजन दिल्याने पितर प्रसन्न होतात अशी श्रद्धा आहे.

प्रादेशिक विविधता आणि आजची पद्धत

महालय अमावस्येचे विधी भारताच्या विविध भागांमध्ये वेगवेगळ्या परंपरांनुसार साजरे केले जातात. पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि आसाममध्ये, अनेक कुटुंबे पहाटे गंगेत किंवा स्थानिक नदीत स्नान करून 'तिल-तर्पण' (तीळ आणि पाणी अर्पण करणे) करतात. महाराष्ट्रात, घरांमध्ये पुरणपोळी बनवून ती कावळे, गायी आणि कुत्र्यांसाठी ठेवली जाते, त्यानंतर ब्राह्मणांना भोजन दिले जाते. कर्नाटकात याच तिथीला 'मट्टू अमावस्या' म्हणून पाळले जाते. पश्चिम बंगालमध्ये, पहाटे आकाशवाणीवर प्रसारित होणारे 'महिषासुर मर्दिनी' चे कार्यक्रम महालय अमावस्येला देवी पक्षाची सुरुवात म्हणून एक विशेष उत्साह घेऊन येतात.

आजच्या काळातही अनेक कुटुंबे आपल्या पूर्वजांच्या स्मृतींचा आदर करण्यासाठी आणि त्यांचे आशीर्वाद घेण्यासाठी या दिवशी हे विधी श्रद्धेने पाळतात. रोजच्या कामाव्यतिरिक्त, इतर शुभ कार्यांना या काळात शक्यतो टाळले जाते, पण आध्यात्मिक आणि कार्यालयीन कामे सामान्यपणे सुरू असतात. हा दिवस आपल्याला आपल्या मुळांशी जोडून ठेवतो आणि ज्या पूर्वजांमुळे आपल्याला हे जीवन मिळाले, त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याची संधी देतो. हा पवित्र दिवस आपल्याला आपल्या कौटुंबिक परंपरेशी आणि मूल्यांशी पुन्हा जोडण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण माध्यम आहे.

(The above story first appeared on LatestLY on Sep 27, 2026 01:33 PM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).