Gatari On Grahan

2026 मध्ये आषाढ महिन्यातील शेवटचा दिवस असलेली गटारी अमावास्या / गतहारी अमावस्या ही  बुधवार, 12 ऑगस्टला आहे. यंदा 12 ऑगस्टला 2026 मधील दुसरे सूर्यग्रहण (खग्रास सूर्यग्रहण) देखील असल्याने या दिवशी गटारी साजरी होणार का? दीप अमावस्या साजरी होणार का? हा प्रश्न तुमच्या मनात आला असेल तर जाणून घ्या त्याची उत्तरं.  खरंतर भारतीयांच्या मनात ग्रहणाविषयी अनेक संभ्रम, समज गैरसमज असतात पण  यंदा गटारी, दीप पूजन  नेहमीप्रमाणे साजरी करता येईल. याचे कारण सविस्तर जाणून घ्या.

गटारी अमावास्या म्हणजे काय?

गटारी अमावास्या, ज्याला आषाढी अमावास्या/दीप अमावस्या असेही म्हणतात, ही आषाढ महिन्याचा शेवट आणि श्रावण महिन्याच्या सुरूवातीच्या आदला दिवस आहे. श्रावण हा उपवास, भक्ती आणि आध्यात्मिक शिस्तीचा महिना मानला जातो, जो महाराष्ट्रभर मोठ्या प्रमाणावर पाळला जातो. या दिवशी गटारी साजरे करणारे पारंपरिकपणे मांसाहार बनवून कुटुंबासोबत जेवणावळींचा आनंद घेतात. त्यांच्यासाठी हा श्रावणातील संयमी जीवनशैलीपूर्वीचा आनंदाचा निरोप समारंभ. नक्की वाचा: गटारी, दीप अमावस्या की आषाढ अमावस्या: श्रावण महिना सुरू होण्याआधीचा दिवस नेमका काय? 

यंदाच्या ग्रहणामुळे दीप अमावस्येवर परिणाम का होत नाही?

ग्रहणाच्या वेळी सुतक काळासारखे धार्मिक निर्बंध लागू होतात की नाही, हे मुख्यतः ग्रहण कुठे दिसते यावर अवलंबून आहे. हिंदू परंपरेनुसार, ग्रहणापूर्वीचा सुतक काळ फक्त त्याच भागांत पाळला जातो जिथे ग्रहण प्रत्यक्ष डोळ्यांनी दिसू शकते. नक्की वाचा: Shravan Masarambh 2026: यंदा श्रावण महिन्याची सुरूवात कधी? जाणून घ्या श्रावणी सोमवार, मंगळागौर सह महत्त्वाच्या सणाच्या तारखा .

१२ ऑगस्ट २०२६ रोजी होणारे हे खग्रास सूर्यग्रहण फक्त आर्क्टिक प्रदेश, ग्रीनलँड, आइसलँड, उत्तर रशिया, स्पेन आणि पोर्तुगालच्या काही भागांत दिसणार आहे, तर आंशिक ग्रहण युरोप, उत्तर अमेरिका आणि वायव्य आफ्रिकेच्या काही भागांत दिसेल. हे ग्रहण भारतात कुठेही दिसणार नाही. इतकेच नव्हे, तर भारतीय प्रमाण वेळेनुसार (IST) या ग्रहणाची कमाल वेळ रात्री उशिरा येते, म्हणजेच भारतात सूर्यास्त झाल्यानंतरची आहे त्यामुळे भारतातील दिवसा चालणाऱ्या कोणत्याही गोष्टीशी याचा खगोलशास्त्रीय दृष्ट्याही काहीही संबंध नाही.

सुतक काळाचे नियम हे केवळ स्थानिक दृश्यमानतेशी निगडित असल्यामुळे, यंदा भारतात कुठेही सुतक काळ लागू होणार नाही. मंदिरे नेहमीप्रमाणे उघडी राहतील आणि भारतातून हा दिवस अनुभवणाऱ्यांसाठी स्वयंपाक, मंदिरदर्शन किंवा उत्सव साजरे करण्यावर कोणतेही पारंपरिक निर्बंध असणार नाहीत. त्यामुळे दीप अमावस्याही साजरी होईल.

मग गटारी नेहमीप्रमाणे साजरी करता येईल का?

होय, नक्कीच. कारण

  • हे ग्रहण भारतात दिसणार नाही,

  • त्यामुळे भारतीय भूमीवर सुतक काळ लागू होणार नाही, आणि

  • गटारीच्या परंपरा (स्वयंपाक, जेवणावळी, कुटुंबासोबत एकत्र येणे) या साध्या ग्रहणाच्या वेळीही बहुतांश परंपरांनुसार निषिद्ध मानल्या जात नाहीत.

त्यामुळे १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी नेहमीच्या रीतिरिवाजांनुसार गटारी अमावास्या साजरी करण्यात कोणतीही धार्मिक अडचण नाही. कुटुंबे नेहमीप्रमाणे सणासुदीचे पदार्थ बनवू शकतात, आप्तस्वकीयांसोबत एकत्र येऊ शकतात आणि दुसऱ्याच दिवशी सुरू होणाऱ्या श्रावण महिन्याचे स्वागत करू शकतात.

भारताबाहेरील लोकांसाठी सूचना

जर तुम्ही अशा भागातून गटारी किंवा आषाढी अमावास्या साजरी करत असाल जिथे हे ग्रहण दिसणार आहे, म्हणजे युरोप, आर्क्टिक किंवा उत्तर आफ्रिकेतील काही भाग  तिथे स्थानिक पंचांग आणि प्रादेशिक परंपरेनुसार सुतक काळाचे नियम लागू होतील. अशा वेळी भारतीय वेळापत्रक आणि नियम गृहीत न धरता स्थानिक पुजाऱ्याचा किंवा स्थान-विशिष्ट पंचांगाचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.

गटारी अमावास्या आणि सूर्यग्रहण एकाच दिवशी येणे हा मुख्यतः पंचांगातील एक योगायोग आहे, धार्मिक विरोधाभास नव्हे. अनेक जण, ग्रहण असो वा नसो, अमावास्येचा उपयोग पितृतर्पणासाठी करतात, कारण अमावास्या हा दिवस मुळातच पितरांच्या स्मरणासाठी शुभ मानला जातो. आध्यात्मिक ओढ असणाऱ्यांना हवे असल्यास ते या दिवसाच्या दुहेरी महत्त्वाचा मेळ घालू शकतात. ग्रहणाच्या निमित्ताने काही क्षण चिंतनासाठी राखून, त्यानंतर गटारीचा आनंद नेहमीप्रमाणे साजरा करून, यात कोणताही विरोधाभास नाही.

भारतातील लोकांसाठी गटारी अमावास्या २०२६ नेहमीप्रमाणेच साजरी करता येईल. ग्रहणामुळे या तारखेला खगोलशास्त्रीय दृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले असले, तरी उत्सवाच्या आड कोणताही धार्मिक अडथळा येत नाही.

टीप: पंचांगातील वेळा आणि प्रादेशिक परंपरा वेगवेगळ्या असू शकतात. अचूक अमावास्या तिथीच्या वेळेसाठी विधी करण्यापूर्वी आपल्या शहरातील स्थानिक पुजाऱ्याचा किंवा विश्वासार्ह पंचांगाचा सल्ला घेणे केव्हाही योग्य.