Dussehra 2026 Date: दसरा यंदा 20 ऑक्टोबरला; पहा शमी पूजन, रावण दहनाची वेळ काय?
विजयादशमी, अर्थात दसरा, 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी साजरा केला जाईल. हा सण वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक आहे आणि या दिवशी शमी पूजा, अपराजिता पूजा तसेच रावण दहन केले जाते.
भारतीय संस्कृतीत दसरा, ज्याला विजयादशमी म्हणूनही ओळखले जाते, हा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि उत्साहाने साजरा केला जाणारा सण आहे. या दिवशी भगवान श्रीराम यांनी रावणाचा वध करून विजय मिळवला, तर देवी दुर्गाने महिषासुर राक्षसाचा संहार केला. त्यामुळे हा दिवस असत्यावर सत्याच्या आणि वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक म्हणून मोठ्या श्रद्धेने साजरा होतो. सन 2026 मध्ये विजयादशमी मंगळवार, 20 ऑक्टोबर रोजी साजरी केली जाईल.
दसरा हा सण केवळ एका दिवसाचा उत्सव नसून, तो शौर्य, विजय आणि नवीन कार्यारंभासाठी एक शुभ मुहूर्त मानला जातो. या दिवशी विविध धार्मिक विधी आणि परंपरा पाळल्या जातात, ज्यापैकी शमी पूजा, अपराजिता पूजा आणि रावण दहन प्रमुख आहेत. महाराष्ट्रात या दिवशी आपट्याची पाने वाटून 'सोने' देण्याची अनोखी परंपरा आहे, जी समृद्धी आणि स्नेहाचे प्रतीक आहे.
विजयादशमी 2026: तिथी आणि शुभ मुहूर्त
दशमी तिथीचे आरंभ आणि समाप्ती तसेच पूजेसाठीचे शुभ मुहूर्त खालीलप्रमाणे आहेत:
- दशमी तिथी आरंभ: 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी दुपारी 12:50 वाजता
- दशमी तिथी समाप्ती: 21 ऑक्टोबर 2026 रोजी दुपारी 02:11 वाजता
या दिवशी विविध पूजेसाठीचे विशिष्ट शुभ मुहूर्त:
- विजय मुहूर्त: दुपारी 01:59 ते दुपारी 02:45 पर्यंत (कालावधी: 46 मिनिटे)
- अपराजिता पूजा मुहूर्त (अपराह्न काल): दुपारी 01:14 ते दुपारी 03:30 पर्यंत
- रावण दहन: रावण दहन सामान्यतः प्रदोष काळात सूर्यास्तानंतर केले जाते. दिल्लीत सूर्यास्त साधारणपणे सायंकाळी 05:47 वाजता अपेक्षित आहे. मात्र, रावण दहनाची नेमकी वेळ स्थानिक रामलीला समित्या आणि स्थळांवर अवलंबून असते. अनेक ठिकाणी हा सोहळा सायंकाळी 06:30 ते 08:30 दरम्यान आयोजित केला जातो.
बंगाल आणि काही पूर्वेकडील राज्यांमध्ये, दुर्गा विसर्जन आणि बिजोया दशमी 21 ऑक्टोबर रोजी साजरी केली जाते, कारण तेथील पंचांगानुसार दशमी तिथी सूर्योदयावेळी 21 ऑक्टोबरला असते.
शमी पूजा आणि अपराजिता पूजा विधी
शमी पूजा: दसऱ्याच्या दिवशी शमी वृक्षाची पूजा करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. पौराणिक कथेनुसार, भगवान रामाने रावणावर विजय मिळवण्यापूर्वी शमी वृक्षाची पूजा केली होती. तसेच पांडवांनी अज्ञातवासात आपली शस्त्रे शमी वृक्षाखाली लपवून ठेवली होती आणि दसऱ्याच्या दिवशी ती परत बाहेर काढली होती. यामुळे शमी पूजा विजय आणि शौर्याचे प्रतीक आहे. पूजेसाठी शमीच्या झाडाजवळ जाऊन त्याची विधिवत पूजा करावी, पाणी, फुले, अक्षता अर्पण करावी आणि 'शमी शांतयते पापं शमी लोहितकंटका। धारिण्यर्जुनबाणानां रामस्य प्रियवादिनी॥' हा मंत्र म्हणावा.
अपराजिता पूजा: सर्व क्षेत्रांत विजय प्राप्त करण्यासाठी आणि शत्रूंचा नाश करण्यासाठी देवी अपराजितेची पूजा केली जाते. घराच्या ईशान्य कोपऱ्यात (उत्तर-पूर्व) स्वच्छ जागा निवडून चंदन किंवा कुंकुवाने अष्टदल चक्र काढावे. तिथे अपराजिता देवीचे आवाहन करून त्यांची विधिवत पूजा करावी. पूजेनंतर 'अपराजितायै नमः' या मंत्राचा जप करावा आणि देवीला आपली पूजा स्वीकारून विजयाचा आशीर्वाद देण्याची प्रार्थना करावी.
रावण दहन: वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक
दसऱ्याच्या संध्याकाळी रावण दहनाचा कार्यक्रम आयोजित केला जातो, जो या सणाचा मुख्य आकर्षण असतो. भगवान श्रीरामाने रावणाचा वध करून पृथ्वीला त्याच्या अत्याचारातून मुक्त केले, या घटनेचे स्मरण म्हणून रावणाचे, मेघनादाचे आणि कुंभकर्णाचे पुतळे जाळले जातात. हे दहन वाईट विचार, अहंकार आणि दुर्गुणांवर विजय मिळवण्याचे प्रतीक आहे. रावण दहन सामान्यतः प्रदोष काळात सूर्यास्तानंतर केले जाते.
दसरा हा सण नवीन सुरुवात करण्यासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो, त्याला 'अबूझ मुहूर्त' असेही म्हणतात. या दिवशी कोणतीही नवीन वस्तू खरेदी करणे, नवीन व्यवसाय सुरू करणे किंवा प्रवासाला निघणे फलदायी मानले जाते. हा दिवस आपल्याला नेहमी चांगुलपणाचा स्वीकार करण्याची आणि वाईटाचा त्याग करण्याची प्रेरणा देतो.