Teachers' Day 2026: 5 सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिनानिमित्त सार्वजनिक सुट्टी असते का? जाणून घ्या अधिकृत नियम

भारतात दरवर्षी ५ सप्टेंबर रोजी देशाचे माजी राष्ट्रपती, तत्त्वज्ञ आणि थोर शिक्षणतज्ज्ञ डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्या जयंतीनिमित्त राष्ट्रीय शिक्षक दिन साजरा केला जातो. शैक्षणिक क्षेत्रातील शिक्षकांचे अमूल्य योगदान लक्षात घेऊन हा दिवस साजरा होत असला, तरी या दिवशी सार्वजनिक सुट्टी असते का, याबाबत अनेकांमध्ये संभ्रम असतो. अधिकृत नियमांनुसार, शिक्षक दिन हा राष्ट्रीय किंवा गॅझेटेड सार्वजनिक सुट्टीच्या प्रवर्गात येत नाही.

५ सप्टेंबर रोजी सार्वजनिक सुट्टी असते का?

भारतात ५ सप्टेंबर रोजी कोणतीही अनिवार्य राष्ट्रीय किंवा सार्वजनिक सुट्टी नसते. सरकारी कार्यालये, बँका, वित्तीय संस्था आणि खाजगी प्रतिष्ठाने नेहमीप्रमाणे नियमित वेळेनुसार सुरू राहतात.

हा दिवस सुट्टीऐवजी शिक्षकांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आणि त्यांच्या सन्मानाचा दिवस मानला जातो. त्यामुळे संपूर्ण देशात कार्यालयीन कामकाजाच्या दृष्टीने हा सामान्य कामकाजाचा दिवस असतो.

शाळा आणि महाविद्यालयांचे कामकाज कसे चालते?

शिक्षक दिनाच्या दिवशी बहुतांश शाळा आणि महाविद्यालये पूर्णपणे बंद ठेवली जात नाहीत. त्याऐवजी संस्थांमध्ये नियमित तासिकांच्या जागी विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम, भाषणे आणि शिक्षक सन्मान सोहळ्यांचे आयोजन केले जाते.

अनेक शाळांमध्ये वरिष्ठ वर्गातील विद्यार्थी शिक्षकांची भूमिका साकारून कनिष्ठ वर्गांना शिकवण्याचा अनुभव घेतात. काही राज्यांमध्ये स्थानिक स्तरावर किंवा संस्थांच्या व्यवस्थापनाच्या निर्णयानुसार शैक्षणिक संस्थांना विशेष सुट्टी दिली जाऊ शकते; मात्र अधिकृतपणे शाळांमध्ये उपस्थित राहूनच शिक्षक दिन साजरा करण्याची परंपरा आहे.

२०२६ मध्ये दिवस आणि साजरे करण्याचे नियोजन

यंदा २०२६ मध्ये ५ सप्टेंबर हा दिवस शनिवारी येत आहे. अनेक शाळा आणि महाविद्यालयांना शनिवारी आधीच साप्ताहिक सुट्टी किंवा अर्धा दिवस असतो.

त्यामुळे अनेक शैक्षणिक संस्थांनी मुख्य शिक्षक दिन कार्यक्रम आदल्या दिवशी म्हणजेच शुक्रवार, ४ सप्टेंबर रोजी आयोजित करण्याचे नियोजन केले आहे, जेणेकरून सर्व शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांना या सोहळ्यात पूर्णपणे सहभागी होता येईल.

५ सप्टेंबर रोजीच शिक्षक दिन का साजरा केला जातो?

१९६२ मध्ये डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांनी भारताच्या राष्ट्रपतीपदाची सूत्रे स्वीकारली, तेव्हा त्यांच्या काही विद्यार्थी आणि सहकाऱ्यांनी त्यांचा वाढदिवस साजरा करण्याची परवानगी मागितली होती. त्या वेळी त्यांनी नम्रपणे सुचवले की, माझा वाढदिवस वैयक्तिकरित्या साजरा करण्याऐवजी हा दिवस देशभरातील सर्व शिक्षकांच्या सन्मानार्थ 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा केला जावा.

तेव्हापासून दरवर्षी ५ सप्टेंबर रोजी संपूर्ण भारतात राष्ट्रीय शिक्षक दिन साजरा केला जातो. या दिवशी नवी दिल्लीत राष्ट्रपतींच्या हस्ते देशातील निवडक आदर्श शिक्षकांना 'राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार' देऊन गौरवले जाते.