शेतकरी राजा पुन्हा संकटात! खरीप पाठोपाठ रब्बी हंगामातही शेतकऱ्यांच्या पदरी निराशाच पडणार? कृषी सचिवांच्या इशाऱ्याने खळबळ

देशातील पावसावर अवलंबून असलेल्या भागांसाठी येऊ घातलेला रब्बी हंगाम (Rabi Season) एल निनो (El Nino) हवामान स्थितीमुळे आव्हानात्मक ठरण्याची शक्यता आहे आणि त्यामुळे अन्नधान्य उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो, असे कृषी सचिव अतीश चंद्र यांनी आज ( 28 सप्टेंबर) सांगितले आहे. नवी दिल्लीत सुरू झालेल्या रब्बी हंगामाच्या तयारीसंदर्भातील दोन दिवसीय राष्ट्रीय परिषदेला संबोधित करताना त्यांनी हे विधान केले.

खरीप हंगामही अडचणींचा ठरला

अतीश चंद्र यांनी यावेळी खरीप हंगामातील आव्हानांचाही आढावा घेतला. त्यांच्या मते, विशेषतः पावसावर अवलंबून असलेल्या भागांमध्ये खरीप हंगामही अत्यंत आव्हानात्मक ठरला. अनेक राज्यांना सुरुवातीला पीक लागवडीचे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी झगडावे लागले आणि त्यानंतर लागवड झालेली पिके टिकवून ठेवण्यासाठीही मोठे प्रयत्न करावे लागले.

चालू वर्षी एल निनो स्थिती जुलैपासून विकसित झाली असून हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार ही स्थिती पुढील वर्षी मार्चपर्यंत कायम राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. यामुळे मान्सूनचा पाऊस असमान आणि काही भागांत कमी झाला, ज्याचा थेट परिणाम पेरणी आणि पीक उत्पादनावर झाल्याचे दिसून आले आहे. नक्की वाचा:  Dry Drought In Maharashtra: महाराष्ट्रामध्ये जाहीर दुष्काळात ट्रिगर-1 म्हणजे काय? शेतकऱ्यांना कोणत्या सवलती मिळणार? 

रब्बी परिषदेचे आयोजन

नवी दिल्लीत सुरू झालेल्या या दोन दिवसीय राष्ट्रीय परिषदेत देशभरातील राज्यांचे कृषी मंत्री, वरिष्ठ अधिकारी आणि कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञ सहभागी झाले आहेत. रब्बी हंगामासाठीचे नियोजन, बियाणे उपलब्धता आणि राज्यनिहाय तयारी यावर या परिषदेत सविस्तर चर्चा होणार आहे. गहू आणि मोहरी यांसारख्या रब्बी पिकांची पेरणी ऑक्टोबर महिन्यापासून सुरू होते, त्यामुळे या परिषदेला विशेष महत्त्व आहे.

पावसावर अवलंबून असलेल्या भागांसमोरील आव्हान

देशातील मोठा भाग हा अद्यापही सिंचनाच्या सुविधांऐवजी पावसावर अवलंबून आहे. अशा भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण आणि वेळ यावरच पिकांचे भवितव्य अवलंबून असते. एल निनोच्या प्रभावामुळे या हंगामातही अनियमित आणि अपुरा पाऊस पडण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे, ज्यामुळे या भागांतील शेतकऱ्यांसमोरील अडचणी वाढण्याची भीती व्यक्त होत आहे.

सरकारची तयारी

केंद्रीय कृषिमंत्री शिवराजसिंह चौहान यांनी  यापूर्वी  एल निनोच्या संभाव्य परिणामांचा सामना करण्यासाठी विविध जिल्ह्यांसाठी आकस्मिक कृती योजना तयार करण्यात येत असल्याचे स्पष्ट केले होते. यामध्ये पर्यायी पिकांची निवड, कमी पाणी लागणाऱ्या वाणांचा प्रसार आणि बियाणे साठ्याची उपलब्धता सुनिश्चित करणे यांचा समावेश आहे. दुष्काळप्रवण भागांमध्ये स्वतंत्र बियाणे बँका उभारण्याचेही नियोजन असल्याचे सरकारकडून सांगण्यात आले आहे.

यंदाच्या हंगामातील आव्हाने लक्षात घेता, राज्यनिहाय तयारी आणि केंद्र-राज्य समन्वय अधिक महत्त्वाचा ठरणार आहे. रब्बी हंगामातील उत्पादन उद्दिष्टे, पीक विविधीकरण आणि हवामान अनुकूल शेती पद्धतींवर या परिषदेत अंतिम निर्णय अपेक्षित आहेत. शेतकऱ्यांना वेळेवर मार्गदर्शन आणि आवश्यक साधनसामग्री पुरवण्यावर सरकारचा भर राहणार असल्याचे संकेत परिषदेतून मिळत आहेत.