भारतीय वंशाच्या Navi Pillay यांना 2026 Nobel Peace Prize जाहीर; वर्णभेदविरोधी लढ्यापासून संयुक्त राष्ट्रांपर्यंतचा प्रवास
नॉर्वेजियन नोबेल समितीने २०२६ चा शांततेचा नोबेल पुरस्कार भारतीय वंशाच्या दक्षिण आफ्रिकी न्यायविद नवनीथम 'नवी' पिल्ले यांना जाहीर केला आहे. शांतता आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याला चालना देण्याच्या प्रयत्नांसाठी त्यांचा गौरव करण्यात आला.
नॉर्वेजियन नोबेल समितीने २०२६ चा शांततेचा नोबेल पुरस्कार दक्षिण आफ्रिकेच्या न्यायविद नवनीथम 'नवी' पिल्ले यांना जाहीर केला आहे. शांतता आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्याला चालना देण्याच्या प्रयत्नांसाठी त्यांना हा सन्मान देण्यात आला. पिल्ले भारतीय वंशाच्या असून संयुक्त राष्ट्रांच्या माजी मानवाधिकार उच्चायुक्त आहेत. शुक्रवारी ओस्लो येथे समितीचे अध्यक्ष योर्गेन वात्ने फ्रीडनेस यांनी ही घोषणा केली.
समितीने काय म्हटले
समितीने पिल्ले यांच्या कायदेशीर क्षेत्रातील असाधारण धैर्याचे आणि सचोटीचे कौतुक केले. युद्धगुन्हे, मानवतेविरुद्धचे गुन्हे आणि नरसंहार यांच्यावर खटले चालवले जावेत, यासाठी त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावल्याचे समितीने म्हटले आहे. आंतरराष्ट्रीय कायद्याच्या संस्था बळकट करण्यातही त्यांचे योगदान असल्याचे समितीने नमूद केले.
अध्यक्ष फ्रीडनेस यांनी सध्याच्या जागतिक परिस्थितीकडेही लक्ष वेधले. आंतरराष्ट्रीय कायद्याची व्यवस्था प्रचंड दबावाखाली असून तिच्या संस्थांवर हल्ले होत आहेत, असे ते म्हणाले. कायदेशीर चौकटी आणि न्यायाबद्दलचा जागतिक आदर कमी होऊन सत्तेच्या राजकारणाकडे कल वाढत असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
घोषणेच्या वेळी संपर्क होऊ शकला नाही
घोषणेच्या वेळी समितीला पिल्ले यांच्याशी संपर्क साधता आला नव्हता. नॉर्वेचा क्रमांक असलेला फोन आल्यास तो उचलावा, असे आवाहन फ्रीडनेस यांनी पत्रकार परिषदेत केले. पिल्ले यांचे वय ८५ वर्षे आहे.
कोण आहेत नवी पिल्ले
नवनीथम पिल्ले यांचा जन्म १९४१ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेतील डर्बन येथे तमीळ भारतीय वंशाच्या कुटुंबात झाला. वर्णभेदाच्या काळात त्यांनी वकील म्हणून काम केले आणि वर्णभेदविरोधी चळवळीतील कार्यकर्त्यांचे खटले लढवले. नंतर त्या दक्षिण आफ्रिकेच्या उच्च न्यायालयात न्यायाधीश झालेल्या पहिल्या कृष्णवर्णीय महिलांपैकी एक ठरल्या.
त्यांनी रवांडासाठीच्या आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी न्यायाधिकरणात (आयसीटीआर) न्यायाधीश म्हणून काम केले. त्यानंतर त्या आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी न्यायालयात (आयसीसी) न्यायाधीश होत्या. पुढे संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार उच्चायुक्त म्हणूनही त्यांनी काम पाहिले.
पुरस्कारासाठीची स्पर्धा
यंदाच्या पुरस्कारासाठी समितीकडे २८७ नामांकने आली होती. आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक, सुदानमधील आपत्कालीन मदत पथके, युक्रेनमधील बालहक्क कार्यकर्ते आणि दोन आंतरराष्ट्रीय न्यायालये यांची नावेही संभाव्य दावेदार म्हणून चर्चेत होती. यंदा शांतता पुरस्काराचे १२५ वे वर्ष आहे. पुरस्कार वितरण समारंभ १० डिसेंबर रोजी, अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मृतिदिनी, होणार असल्याचे सांगितले जाते.