सिम भाड्याने देणं पडेल महागात! 3 वर्षांचा तुरुंगवास, 50 लाखांच्या दंडाची तरतूद; DoT चा नवा नियम

दूरसंचार विभागाने (डीओटी) मोबाइल वापरकर्त्यांना त्यांच्या नावावरील सिम कार्ड इतरांना वापरू देऊ नये, असा इशारा दिला आहे. बनावट सिम जारी करणे, दूरसंचार ओळखकर्त्यांचा गैरवापर आणि आयएमईआय क्रमांकात छेडछाड केल्यास तीन वर्षांपर्यंत कारावास आणि ५० लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो.

By Dipali Nevarekar | Published: Sep 21, 2026 03:26 PM IST

Calls प्रतिकात्मक प्रतिमा (PC - @ians_india)

दूरसंचार विभागाने (DoT) मोबाइल यूजर्सना त्यांच्या नावावर जारी झालेली सिम कार्ड इतरांना वापरण्यासाठी देऊ नयेत, असा इशारा दिला आहे. बनावट सिम जारी करणे, दूरसंचार ओळखकर्त्यांचा गैरवापर आणि आयएमईआय (IMEI) क्रमांकात छेडछाड केल्यास गंभीर कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात, असे विभागाने 21 सप्टेंबर रोजी जारी केलेल्या सूचनेत म्हटले आहे.

शिक्षा आणि दंडाची तरतूद

दूरसंचार कायदा, २०२३ नुसार अशा उल्लंघनांसाठी तीन वर्षांपर्यंत कारावास आणि ५० लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो, असे विभागाने सांगितले आहे. ज्यांच्या ओळखपत्रांवर त्यांच्या नकळत मोबाइल कनेक्शन घेतले गेले असेल किंवा ज्यांनी आपल्या नावावरील सिम इतरांना दिले असेल, त्यांच्यासाठी ही सूचना विशेष महत्त्वाची आहे.

हा इशारा का देण्यात आला

अलीकडील सायबर गुन्हे तपासात उघड झालेल्या एका प्रकरणानंतर ही सूचना जारी करण्यात आली. छत्तीसगडमधील एका पॉइंट ऑफ सेल (पीओएस) एजंटने नागरिकांच्या ओळखपत्रांचा वापर करून त्यांच्या संमतीशिवाय आणि माहितीशिवाय २५ मोबाइल कनेक्शन सुरू केल्याचा आरोप आहे.

हे प्रकरण उघड झाल्यानंतर डीओटी आणि दूरसंचार सेवा पुरवठादारांनी त्या पीओएसला काळ्या यादीत टाकले. त्यामुळे तो पुढे सिम जारी करू शकत नाही. संबंधित २५ कनेक्शनची तपासणी डीओटीच्या डिजिटल इंटेलिजन्स प्लॅटफॉर्मवर करण्यात आली. संशयास्पद आढळलेली कनेक्शन फेरपडताळणीसाठी पाठवण्यात आली. पडताळणीत अपयशी ठरलेले क्रमांक बंद करण्यात आले. आपल्या ओळखपत्रावर मोबाइल क्रमांक घेतला गेल्याचे ग्राहकाला नेहमीच माहीत असेलच असे नाही, हा धोका या घटनेतून समोर येतो.

कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात

डीओटीने नागरिकांनी टाळावयाच्या काही बाबींची यादी दिली आहे.

बनावट कागदपत्रे, फसवणूक, दिशाभूल किंवा दुसऱ्याचे सोंग घेऊन सिम कार्ड मिळवणे.

स्वतःच्या नावावरील सिम कार्ड इतरांना विकणे, हस्तांतरित करणे किंवा वापरण्यासाठी देणे.

स्वतःच्या नावावर सिम घेऊन ते सायबर फसवणुकीसाठी किंवा इतर बेकायदेशीर कामांसाठी भाड्याने देणे किंवा 'म्युल सिम' म्हणून वापरणे.

बदलता येणारे किंवा छेडछाड केलेले आयएमईआय क्रमांक असलेले मोडेम, सिम बॉक्स किंवा इतर उपकरणे वापरणे.

कॉलिंग लाइन आयडेंटिटी (सीएलआय) आणि इतर दूरसंचार ओळखकर्ते बदलण्यासाठी अॅप, संकेतस्थळे किंवा इतर साधने वापरणे.

सिम कार्ड दुसऱ्या व्यक्तीने नंतर गैरवापरले, तरी मूळ ग्राहकाची कायदेशीर जबाबदारी येऊ शकते, असेही विभागाने स्पष्ट केले आहे.

IMEI म्हणजे काय

आयएमईआय (IMEI) म्हणजे इंटरनॅशनल मोबाइल इक्विपमेंट आयडेंटिटी. हा मोबाइल उपकरणाशी निगडित ओळख क्रमांक असतो. अशा ओळखकर्त्यांचा गैरवापर किंवा त्यात छेडछाड केल्यास नागरिकांसाठी तसेच दूरसंचार जाळ्याच्या सुरक्षिततेसाठी धोका निर्माण होऊ शकतो, असे सरकारने म्हटले आहे.

आपल्या नावावरील सिम कसे तपासावेत

नागरिक सरकारच्या संचार साथी पोर्टलवर किंवा मोबाइल अ‍ॅपवर आपल्या नावावर जारी झालेले सर्व मोबाइल क्रमांक तपासू शकतात. या सुविधेतून नको असलेली किंवा अनोळखी कनेक्शन ओळखून ती बंद करण्याची विनंती करता येते.

याच पोर्टलवरील 'चेक जेन्युइननेस ऑफ युअर मोबाइल हँडसेट' सुविधेतून हँडसेटचा आयएमईआय तपासता येतो. त्यातून फोनचा ब्रँड, मॉडेल आणि उत्पादकाची माहिती दिसू शकते.

ग्राहकांसाठी दोन महत्त्वाच्या गोष्टी

आपल्या ओळखपत्रावर जोडलेले सर्व मोबाइल क्रमांक ठरावीक कालावधीने तपासावेत.

हँडसेट खरा आहे की नाही याबद्दल शंका असल्यास त्याचा तपशील पडताळावा.

आपल्या नावावर जारी झालेले कनेक्शन आपण वापरत नसतानाही गैरवापरले जाऊ शकते. त्यामुळे जोडलेल्या मोबाइल क्रमांकांची नियमित पडताळणी हे दूरसंचार आणि सायबर फसवणुकीविरोधातील महत्त्वाचे संरक्षण आहे, असे या सूचनेतून अधोरेखित होते.

(The above story first appeared on LatestLY on Sep 21, 2026 03:26 PM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).