IIT Bombay Student Death: आयआयटी मुंबई विद्यार्थी मृत्यू प्रकरणी तपास गुन्हे शाखेकडे, प्राध्यापकाविरोधात गुन्हा दाखल

आयआयटी मुंबईतील (IIT Bombay) द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या मृत्यूप्रकरणाचा तपास मुंबई पोलिसांच्या गुन्हे शाखेकडे सोपवण्यात आला आहे. साहिलच्या वडिलांच्या तक्रारीवरून प्राध्यापक सूर्यनारायण डुल्ला यांच्याविरोधात आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचा गुन्हा दाखल झाला आहे. वडिलांनी प्राध्यापकावर जातिवाचक टिप्पणी केल्याचा आरोप केला आहे. हे आरोप अद्याप सिद्ध झालेले नाहीत, असे पोलिसांच्या माहितीत नमूद आहे.

गुन्ह्याची नोंद आणि तपास

पोलिसांनी भारतीय न्याय संहितेतील आत्महत्येस प्रवृत्त करणे आणि समान उद्देश या संदर्भातील कलमे लावली आहेत. अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायद्यातील तरतुदींचाही यात समावेश आहे. एफआयआरमध्ये आणखी दोन आरोपींची नावे स्पष्ट करण्यात आलेली नाहीत.

तपासाची जबाबदारी गुन्हे शाखेतील सहायक पोलीस आयुक्त (एसीपी) दर्जाच्या अधिकाऱ्याकडे देण्यात आली आहे. प्रसारमाध्यमांतील वृत्तांनुसार, घटनास्थळी आत्महत्येची चिठ्ठी सापडलेली नाही. नक्की वाचा: IIT Bombay Student Dies by Suicide: आयआयटी मुंबईत विद्यार्थ्याची आत्महत्या, परीक्षेत मोबाईल वापरून ChatGPT वर उत्तरे शोधल्याचा आरोप . 

वडिलांच्या तक्रारीतील आरोप

साहिलच्या वडिलांनी तक्रारीत म्हटले आहे की, गेल्या सुमारे तीन महिन्यांपासून त्यांच्या मुलाला मानसिक त्रास आणि जातिवाचक टिप्पण्यांना सामोरे जावे लागले. प्राध्यापकाने त्याला एका प्रकरणात अडकवण्याची धमकीही दिल्याचा आरोप त्यांनी केला आहे.

तक्रारीनुसार, हे वर्तन संस्थेच्या संचालकांच्या सांगण्यावरून झाले. संचालकांविरोधातील हा आरोपही पोलीस तपासाचा भाग आहे आणि तो स्वतंत्रपणे सिद्ध झालेला नाही.

नेमके काय घडले

साहिल हा ऊर्जा विज्ञान आणि अभियांत्रिकी विभागातील २० वर्षांचा बी.टेक. विद्यार्थी होता. शुक्रवारी, १८ सप्टेंबर रोजी सत्र मध्यातील परीक्षेदरम्यान तो मोबाइल फोन वापरताना आढळल्याचे संस्थेने सांगितले. त्याने प्रश्नपत्रिका एका एआय प्लॅटफॉर्मवर अपलोड करून उत्तरे मिळवण्याचा प्रयत्न केल्याचा संस्थेचा दावा आहे. प्राध्यापक डुल्ला त्या परीक्षेत पर्यवेक्षक होते. तसेच ते ऊर्जा विज्ञान विभागातील प्राध्यापक आणि संस्थेचे माजी विद्यार्थी व्यवहार अधिष्ठाता आहेत.

संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, साहिलविरोधात कोणतीही शिस्तभंगाची कारवाई सुरू करण्यात आली नव्हती. संबंधित शिक्षक आणि विभागप्रमुख यांनी त्याच्याशी चर्चा करून समुपदेशन केले. या प्रकाराचा त्याच्या शैक्षणिक कारकिर्दीवर विपरीत परिणाम होणार नाही, असे आश्वासनही दिल्याचे संस्थेने सांगितले. त्यानंतर तो वसतिगृहातील खोलीत परतला आणि काही तासांनी तो मृतावस्थेत आढळला.

काही विद्यार्थी आणि कुटुंबीयांचा दावा आहे की, साहिलला परीक्षा कक्षाबाहेर नेऊन निलंबनाची भीती दाखवण्यात आली. निलंबन झाल्यास वसतिगृह सोडावे लागण्याची शक्यता होती, असेही आंदोलकांनी म्हटले आहे.

आयआयटी मुंबई कॅम्पसमध्ये विद्यार्थ्यांचे आंदोलन

घटनेनंतर शुक्रवारी रात्रीपासून पवई येथील कॅम्पसच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर विद्यार्थ्यांनी आंदोलन सुरू केले. आंदोलनात मोठ्या संख्येने विद्यार्थी सहभागी झाले. रविवारी रात्री संचालक प्रा. शिरीष केदारे यांनी आंदोलकांशी सुमारे तीन तास चर्चा केली. या चर्चेनंतर त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या १८ मागण्यांच्या सनदेवर स्वाक्षरी केली.

सनदेतील प्रमुख मागण्या पुढीलप्रमाणे आहेत.

• मृत्यूची स्वतंत्र चौकशी करणे. यासाठी अंतरिम अहवाल ३० सप्टेंबरपर्यंत आणि अंतिम अहवाल १५ ऑक्टोबरपर्यंत सादर करणे.
• चौकशी समितीत विद्यार्थी प्रतिनिधी आणि बाह्य तज्ज्ञांचा समावेश करणे.
• दोषी आढळणाऱ्या अधिकाऱ्यांचे निलंबन आणि कुटुंबाला योग्य नुकसानभरपाई.
• प्राध्यापकांसाठी आचारसंहिता आणि संवेदनशीलता प्रशिक्षण.
• विद्यार्थ्यांचा मानसिक ताण तपासून उपाय सुचवण्यासाठी विद्यार्थी, प्राध्यापक, मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ आणि बाह्य तज्ज्ञांचा कृतिगट.
• जाहीर माफी आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत खुली चर्चा.

आंदोलकांनी संचालकांच्या राजीनाम्याचीही मागणी केली आहे. सनदेत या मागणीची नोंद आहे. मात्र, पर्यवेक्षक प्राध्यापकाविरोधातील कारवाई ही नियमानुसार प्रक्रियेच्या अधीन राहील, असे संस्थेने स्पष्ट केले आहे. पुढील चर्चा सुरू राहील, असेही अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

आयआयटी मुंबई आणि प्राध्यापक मंचाची भूमिका

आयआयटी मुंबईने जातीय भेदभावाचे आरोप फेटाळले आहेत. संस्थेच्या अनुसूचित जाती-जमाती कक्षाकडे किंवा प्रशासनाकडे अशी कोणतीही तक्रार आलेली नव्हती, असे संस्थेने म्हटले आहे.

संस्थेच्या प्राध्यापक मंचाने प्राध्यापक डुल्ला यांना पाठिंबा दिला आहे. परीक्षेदरम्यान त्यांनी मान्यताप्राप्त शैक्षणिक प्रक्रियेचे पालन केले, असे मंचाचे म्हणणे आहे. त्यांच्या प्रतिष्ठेला धक्का पोहोचत असल्याबद्दलही मंचाने चिंता व्यक्त केली आहे. नक्की वाचा: IIT-Bombay Darshan Solanki Suicide Case: आयआयटी मुंबई येथील दर्शन सोळंकी आत्महत्या प्रकरणी एसआयटीकडून आरोपपत्र दाखल . 

संस्थेची प्रशासकीय मंडळाची (बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्स) बैठक सोमवारी होणार आहे. त्याच दिवशी विद्यार्थ्यांसोबत खुली चर्चाही अपेक्षित आहे. सनदेतील तपशील या चर्चेत मांडले जाणार आहेत. दुसरीकडे, गुन्हे शाखेकडून आता प्राध्यापक, संस्थेचे अधिकारी, विद्यार्थी आणि कुटुंबीयांचे जबाब नोंदवले जाण्याची शक्यता आहे.

टीप: मानसिक ताण किंवा आत्महत्येचे विचार येत असल्यास टेली-मानस हेल्पलाइन १४४१६ (किंवा १-८००-८९१-४४१६) वर संपर्क साधता येईल. ही सेवा २४ तास उपलब्ध आहे.