Gatari Wishes

महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती अनेक सण आणि परंपरांनी नटलेली आहे. यातीलच एक खास परंपरा म्हणजे गटारी अमावस्या. श्रावण महिना सुरू होण्यापूर्वी येणाऱ्या आषाढ अमावस्येला 'गटारी अमावस्या' असं म्हटलं जातं. यंदा, १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी ही खास गटारी साजरी केली जाणार आहे. या दिवशी कुटुंबीय आणि मित्रमंडळी एकत्र जमून मांसाहारी पदार्थांचा मनसोक्त आस्वाद घेतात, कारण १३ ऑगस्ट २०२६ पासून सुरू होणाऱ्या श्रावण महिन्यात अनेक जण मांसाहार टाळतात.

गटारी अमावस्येचे महत्त्व

गटारी अमावस्या, ज्याला 'गतहारी अमावस्या' असंही म्हटलं जातं, याचा अर्थ ‘त्यागलेला आहार’ असा आहे. श्रावण महिन्यात अनेक लोक मांसाहार, मद्यपान आणि काही ठिकाणी कांदा-लसूण यांसारखे पदार्थही वर्ज्य करतात. त्यामुळे श्रावणाचे हे नियम पाळण्यापूर्वी, आदल्या दिवशी आपल्या आवडीच्या पदार्थांचा आस्वाद घेण्याची ही एक परंपरा आहे.

या परंपरेमागे केवळ धार्मिकच नव्हे, तर वैज्ञानिक आणि नैसर्गिक कारणेही आहेत. पावसाळ्याच्या दिवसांत, विशेषतः श्रावणात, पचनशक्ती मंदावते. त्यामुळे जड आणि मांसाहारी पदार्थ पचायला थोडे कठीण जातात. तसेच, पावसाळ्याचा काळ हा अनेक प्राण्यांच्या प्रजननाचा काळ असतो. या काळात मांसाहार टाळल्याने निसर्गाचा समतोल राखला जातो. ग्रामीण भागात, आषाढ महिन्यात ग्रामदैवतांना 'आखाडीचा नैवेद्य' दाखवण्याची प्रथा आहे, ज्यामुळे गावात रोगराई पसरू नये अशी श्रद्धा असते.

गटारी अमावस्या हा दिवस 'दीप अमावस्या' म्हणूनही साजरा केला जातो, जिथे दिव्यांची पूजा केली जाते आणि जिवती मातेचे पूजन केले जाते.

गटारीसाठी पारंपरिक मांसाहारी पदार्थ

गटारी म्हटलं की, अस्सल महाराष्ट्रीयन मांसाहारी पदार्थांची मेजवानी डोळ्यासमोर येते. चिकन, मटण आणि माशांचे विविध रस्से, सुके पदार्थ आणि तळलेले पदार्थ यांची रेलचेल असते. कुटुंबातील प्रत्येकाच्या आवडीनिवडीनुसार पदार्थ बनवले जातात.

  • मटण रस्सा आणि सुके मटण: काळ्या मसाल्यातील झणझणीत मटण रस्सा आणि सुके मटण हे गटारीच्या जेवणाचे अविभाज्य भाग आहेत. भाकरी किंवा गरमागरम वड्यांसोबत याची चव अधिक वाढते.

  • चिकन करी आणि फ्राय: कोल्हापुरी चिकन, मालवणी चिकन, वऱ्हाडी चिकन असे प्रादेशिक चवीचे चिकन पदार्थ तयार केले जातात. चिकन फ्राय किंवा लेगपीस फ्राय देखील अनेकांच्या आवडीचे असतात.

  • मासे आणि सी-फूड: जर तुम्ही कोकणात किंवा पश्चिम महाराष्ट्रात असाल, तर माशांची आमटी (फिश करी), तळलेले मासे (फिश फ्राय) आणि कोळंबी फ्राय हे पदार्थ हमखास बनवले जातात. बांगडा, सुरमई, पापलेट हे लोकप्रिय पर्याय आहेत.

  • कोंबडी वडे: विशेषतः कोकणात, चिकन किंवा मटणासोबत कोंबडी वडे (तांदळाच्या पिठाचे) खाण्याची परंपरा आहे. काही ठिकाणी गोड वडे (नारळाचे दूध, गूळ आणि तांदळाच्या पिठापासून बनवलेले) देखील बनवले जातात.

श्रावण महिना सुरू होण्यापूर्वी मांसाहाराचा आस्वाद घेण्याची प्रथा मोठ्या उत्साहात पाळली जाते. त्यामुळे या खास दिवशी पारंपरिक महाराष्ट्रीयन पदार्थांची चव घेऊन श्रावणाच्या सात्त्विकतेकडे वाटचाल करूया.

गटारी अमावस्या हा केवळ खाण्याचा दिवस नसून, तो कुटुंब आणि मित्रांसोबत एकत्र येऊन आनंद साजरा करण्याचा आणि आपल्या समृद्ध खाद्यपरंपरेचा अनुभव घेण्याचा एक खास प्रसंग आहे.