अभिजात मराठी अध्ययनासाठी डेक्कन कॉलेजमध्ये उत्कृष्टता केंद्र, केंद्र सरकारची मंजुरी

केंद्र सरकारने पुण्यातील डेक्कन कॉलेज पदव्युत्तर व संशोधन संस्थेत अभिजात मराठी अध्ययनासाठी उत्कृष्टता केंद्र (सेंटर ऑफ एक्सलन्स) स्थापन करण्यास मंजुरी दिली आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शुक्रवारी, २ ऑक्टोबर रोजी समाजमाध्यम एक्सवरील पोस्टमधून ही माहिती दिली. च्या पूर्वसंध्येला हा निर्णय झाला आहे.

केंद्र सरकारने ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा दिला. त्यानंतर राज्य सरकारने भाषेच्या संवर्धन आणि संशोधनासाठी केंद्राकडे पाठपुरावा सुरू केला होता. ३ ऑक्टोबर हा दिवस अभिजात मराठी भाषा दिन म्हणून साजरा केला जातो. या निमित्ताने आलेली ही घोषणा भाषाप्रेमींसाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.

मुख्यमंत्र्यांनी काय सांगितले

मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळाल्यानंतर केंद्र सरकारसोबत या केंद्राच्या स्थापनेसाठी प्रयत्न सुरू होते, असे फडणवीस यांनी सांगितले. केंद्र सरकारने ही मागणी मान्य केल्याबद्दल त्यांनी आनंद व्यक्त केला.

राज्य सरकारने यासाठी सविस्तर प्रकल्प अहवाल (डीपीआर) तयार करण्याचे काम आधीच हाती घेतले होते. आता तो अहवाल केंद्राकडे सादर करून आवश्यक निधी मिळवण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे, असेही त्यांनी नमूद केले. हा निर्णय महाराष्ट्र, देश आणि जगभरातील मराठी भाषकांसाठी अभिमानाचा असल्याचे सांगत त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे आभार मानले.

केंद्राच्या आदेशात काय आहे

केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या उच्च शिक्षण विभागाच्या भाषा विभागाने १ ऑक्टोबर २०२६ रोजी यासंबंधी कार्यालयीन ज्ञापन (ऑफिस मेमोरँडम) जारी केले आहे. त्यानुसार अभिजात भाषांच्या अध्ययनासाठी पाच उत्कृष्टता केंद्रे स्थापन केली जाणार आहेत. ही केंद्रे अभिजात असमिया, बंगाली, मराठी, पाली आणि प्राकृत भाषांसाठी असतील.

केंद्रातून कोणते काम होणार

या केंद्रामुळे मराठी भाषेतील संशोधनासाठी स्वतंत्र व्यवस्था आणि केंद्र सरकारचा निधी उपलब्ध होणार आहे. ऐतिहासिक भाषाशास्त्र, प्राचीन ग्रंथांचे डिजिटायझेशन, साहित्य संवर्धन आणि सांस्कृतिक संशोधन या क्षेत्रांत केंद्र काम करेल, असे शासकीय प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे. केंद्रीय विद्यापीठांमध्ये मराठी अध्ययनासाठी अध्यासने सुरू करण्यासही यामुळे मदत होणार आहे.

मराठी भाषा मंत्री उदय सामंत यांनीही या निर्णयाचे स्वागत केले. मराठी भाषा, साहित्य, इतिहास आणि संस्कृती जतन करण्याच्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल असल्याचे ते म्हणाले. तज्ज्ञांनी तयार केलेल्या प्रकल्प अहवालामुळे विविध संशोधन आणि जतन प्रकल्पांना केंद्राचे भरीव सहाय्य मिळेल, असे त्यांनी सांगितले.

डेक्कन कॉलेजची निवड

पुण्यातील डेक्कन कॉलेज ही देशातील जुन्या वारसा संस्थांपैकी एक आहे. भाषाशास्त्र आणि पुरातत्त्वशास्त्र या विषयांतील कामासाठी ही संस्था ओळखली जाते. नवे केंद्र याच संस्थेत उभारले जाईल.

आता राज्य सरकार सविस्तर प्रकल्प अहवाल केंद्राकडे सादर करेल. त्यानंतर केंद्राकडून निधीला मंजुरी मिळाल्यावर केंद्राच्या उभारणीची प्रक्रिया सुरू होईल.