Vijayadashami 2026: रावणदहन, आपट्याची पाने ते सीमोल्लंघन; जाणून घ्या विजयादशमी साजरा करण्यामागील परंपरा!
विजयदशमी २०२६ कधी आहे? २० ऑक्टोबर रोजी साजरा होणाऱ्या दसऱ्याचे महत्त्व, भगवान रामाचा रावणावर विजय आणि देवी दुर्गाचा महिषासुरावर विजय या पौराणिक कथा, शुभ मुहूर्त (विजय मुहूर्त दुपारी ०१:५९ ते ०२:४५), प्रमुख विधी, परंपरा आणि भारतातील विविध प्रादेशिक उत्सव जाणून घ्या. वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा हा सण आपल्याला धैर्य आणि न्यायाचे पालन करण्याची प्रेरणा देतो.
प्रत्येक वर्षी उत्साह आणि श्रद्धेने साजरा होणारा विजयदशमी, ज्याला दसरा असेही म्हटले जाते, हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सण आहे. या वर्षी, २० ऑक्टोबर २०२६, मंगळवार रोजी देशभरात हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जाईल. हा सण वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक म्हणून ओळखला जातो आणि याच्याशी दोन प्रमुख आख्यायिका जोडलेल्या आहेत ज्यात भगवान श्रीरामाचा रावणावर विजय आणि आदिशक्ती देवी दुर्गेचा महिषासुरावर विजय यांचा समावेश आहे.
दसरा हा शारदीय नवरात्रीच्या नऊ दिवसांच्या उत्सवाची सांगता करतो आणि नवीन कार्याची सुरुवात, शिक्षण आणि ईश्वरी आशीर्वादासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो. या दिवशी देशभरात विविध परंपरा आणि रीतीरिवाज पाळले जातात, जे भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे दर्शन घडवतात.
विजयदशमी २०२६: तिथी आणि शुभ मुहूर्त
या वर्षी विजयदशमीसाठी काही महत्त्वाचे मुहूर्त पुढीलप्रमाणे आहेत (संदर्भ: नवी दिल्ली, भारतीय प्रमाणवेळेनुसार - IST):
- दशमी तिथी प्रारंभ: २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी दुपारी १२:५० वाजता
- दशमी तिथी समाप्ती: २१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दुपारी ०२:११ वाजता
- विजय मुहूर्त: २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी दुपारी ०१:५९ ते ०२:४५ या वेळेत
- अपराह्न पूजा वेळ: २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी दुपारी ०१:१४ ते ०३:३० या वेळेत
टीप: हे मुहूर्त नवी दिल्लीसाठी आहेत आणि स्थानिक पंचांगानुसार व शहरांनुसार यात बदल होऊ शकतो.
दसरा का साजरा करतात? मुख्य आख्यायिका
दसरा साजरा करण्यामागे दोन प्रमुख पौराणिक कथा आहेत, ज्या चांगल्याच्या विजयाचे महत्त्व सांगतात:
भगवान रामाचा रावणावर विजय
त्रेतायुगात, लंकापती रावणाने भगवान रामाची पत्नी सीता मातेचे अपहरण केले होते. सीतेला रावणाच्या तावडीतून सोडवण्यासाठी भगवान रामाने वानरसेना घेऊन लंकेवर स्वारी केली. नऊ दिवस चाललेल्या युद्धानंतर, अश्विन शुद्ध दशमीच्या दिवशी भगवान रामाने अहंकारी आणि दुष्ट रावणाचा वध केला. हा दिवस असत्यावर सत्याचा आणि अनीतीवर न्यायाचा विजय म्हणून साजरा केला जातो, ज्याला ‘रावण दहन’ असेही म्हणतात. देशभरात रावणाचे, कुंभकर्णाचे आणि मेघनादचे पुतळे जाळून या विजयाचा जल्लोष केला जातो.
देवी दुर्गाचा महिषासुरावर विजय
दसर्‍याच्या सणामागे दुसरी महत्त्वाची कथा म्हणजे महिषासुर नावाच्या शक्तिशाली राक्षसाचा देवी दुर्गाने केलेला वध. महिषासुराने आपल्या क्रूरतेने देव आणि मानवांना त्रास दिला होता. त्याला वरदान होते की कोणताही पुरुष त्याला मारू शकणार नाही. तेव्हा, ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिन्ही देवांच्या शक्तीतून देवी दुर्गेचा जन्म झाला. नऊ दिवस चाललेल्या घनघोर युद्धानंतर, अश्विन शुद्ध दशमीच्या दिवशी देवी दुर्गाने महिषासुराचा वध करून पृथ्वीला त्याच्या तावडीतून मुक्त केले. या विजयामुळे देवी दुर्गेला 'महिषासुरमर्दिनी' असेही म्हटले जाते.
प्रमुख विधी आणि परंपरा
दसर्‍याच्या दिवशी विविध विधी केले जातात, जे या सणाचे आध्यात्मिक आणि सामाजिक महत्त्व वाढवतात:
- शमी पूजन आणि अपराजिता पूजा: अनेक घरांमध्ये शमी वृक्षाची पूजा केली जाते, कारण शमीला विजय आणि धैर्याचे प्रतीक मानले जाते. अपराजिता देवीची पूजा करून विजय आणि यशासाठी प्रार्थना केली जाते.
- आयुध पूजा: या दिवशी शस्त्रे, उपकरणे, वाहने आणि व्यवसायाशी संबंधित वस्तूंची पूजा केली जाते. यामागे आपल्या उपकरणांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि त्यांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करणे हा उद्देश असतो.
- विद्यारंभ: शिक्षण आणि कला क्षेत्रात नवीन सुरुवात करण्यासाठी हा दिवस अत्यंत शुभ मानला जातो. अनेक घरांमध्ये लहान मुलांना शिक्षणाचे पहिले अक्षर गिरवण्यासाठी 'विद्यारंभ' विधी केला जातो.
- रावण दहन आणि रामलीला: उत्तर भारतात दसरा रामलीलांच्या भव्य आयोजनासाठी आणि रावणाचे पुतळे जाळण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. हे पुतळे वाईट शक्तींचा नाश आणि चांगल्याचा विजय दर्शवतात.
प्रादेशिक विविधता
भारतात दसरा विविध राज्यांमध्ये वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरा केला जातो, ज्यामुळे त्याचे सांस्कृतिक सौंदर्य आणखी वाढते:
| प्रदेश | प्रमुख परंपरा आणि उत्सव |
|---|---|
| उत्तर भारत | रामलीलांचे आयोजन, रावणाचे दहन, भव्य मिरवणुका. |
| पश्चिम बंगाल | विजया दशमी म्हणून साजरा केला जातो. दुर्गा पूजेची सांगता, देवी दुर्गाच्या मूर्तींचे विसर्जन (दुर्गा विसर्जन) आणि 'सिंदूर खेळ' हा एक महत्त्वाचा विधी असतो. या वर्षी, बंगालमध्ये विजया दशमी २१ ऑक्टोबर रोजी साजरी केली जाईल. |
| कर्नाटक | म्हैसूर दसरा (Mysuru Dasara) हा जगप्रसिद्ध आहे, ज्यात भव्य जम्बू स्वारी (हत्तींची मिरवणूक) आणि म्हैसूर राजवाडा रोषणाईने उजळून निघतो. म्हैसूरमध्ये २१ ऑक्टोबर रोजी विजयदशमी साजरी होईल. |
| गुजरात | नवरात्री दरम्यान गरबा आणि दांडिया रास नृत्यांचे भव्य आयोजन केले जाते. |
| महाराष्ट्र | सोने (आपट्याच्या पानांची देवाणघेवाण), शस्त्र पूजा आणि पारंपरिक मिरवणुका. |
| हिमाचल प्रदेश | कुल्लू दसरा हा एक अद्वितीय उत्सव आहे, जिथे स्थानिक देवतांची पालखी मिरवणूक काढली जाते. |
| तामिळनाडू | 'गोलू' (बाहुल्यांचे प्रदर्शन) आणि देवी दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती यांची पूजा केली जाते. |
दसरा हा भारतातील एक राष्ट्रीय राजपत्रित सुट्टीचा दिवस (Gazetted Holiday) आहे. या दिवशी सरकारी कार्यालये, बँका आणि पोस्ट ऑफिस बंद असतात. तथापि, शाळा आणि इतर संस्थांच्या सुट्ट्या राज्यानुसार आणि स्थानिक परंपरेनुसार बदलू शकतात.
२० ऑक्टोबर २०२६ रोजी येणारा दसरा, आपल्याला चांगल्याच्या विजयाची आठवण करून देतो. हा सण आपल्याला धैर्य, न्याय आणि धर्माचे पालन करण्याची प्रेरणा देतो. हा दिवस केवळ उत्सवाचा नसून, वाईट शक्तींवर मात करून नवीन आणि सकारात्मक सुरुवात करण्याचा एक महत्त्वाचा संदेश देतो. सर्वांना दसरा आणि विजयादशमीच्या हार्दिक शुभेच्छा!
(The above story first appeared on LatestLY on Oct 16, 2026 11:46 AM IST. For more news and updates on politics, world, sports, entertainment and lifestyle, log on to our website latestly.com).
