Shiv Jayanti Tithi Nusar 2026: तिथीनुसार शिवजन्मोत्सव कधी? जाणून घ्या तारीख, शुभ मुहूर्त आणि महत्त्व

मुंबई: महाराष्ट्रात छत्रपती शिवाजी महाराज यांची जयंती दोनदा मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. पहिली शासकीय तारखेनुसार १९ फेब्रुवारी रोजी आणि दुसरी हिंदू पंचांगाप्रमाणे 'तिथीनुसार'. यंदा २०२६ मध्ये तिथीनुसार शिवजयंती शुक्रवार, ६ मार्च रोजी साजरी होणार आहे. फाल्गुन वद्य तृतीया या तिथीला महाराजांचा जन्म झाला होता, त्यामुळे अनेक शिवभक्त आणि पारंपरिक संघटना या दिवशी शिवजन्मोत्सव साजरा करण्यास प्राधान्य देतात.

आणि शुभ मुहूर्त

हिंदू पंचांगातील गणनेनुसार, २०२६ मधील फाल्गुन वद्य तृतीयेची वेळ खालीलप्रमाणे आहे:

तृतीया तिथी प्रारंभ: ५ मार्च २०२६ रोजी संध्याकाळी ५:०३ वाजता.

तृतीया तिथी समाप्ती: ६ मार्च २०२६ रोजी संध्याकाळी ५:५३ वाजता.

मुख्य उत्सव: सूर्योदयाची तिथी ग्राह्य धरली जात असल्याने ६ मार्च रोजी संपूर्ण महाराष्ट्रात तिथीनुसार शिवजयंतीचा जल्लोष पाहायला मिळेल.

तारीख की तिथी? हा वाद जुनाच

महाराजांच्या जन्मतारखेबाबत अनेक दशकांपासून इतिहासकारांमध्ये मतभेद होते. अखेर महाराष्ट्र सरकारने स्थापन केलेल्या समितीने सखोल संशोधनानंतर १९ फेब्रुवारी १६३० ही तारीख अधिकृत मानली. मात्र, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक परंपरेचे पालन करणारे अनेक शिवप्रेमी आजही हिंदू पंचांगातील 'फाल्गुन वद्य तृतीया' या तिथीलाच महत्त्व देतात. यामुळेच फेब्रुवारी आणि मार्च अशा दोन्ही महिन्यात महाराष्ट्र शिवमय झालेला दिसतो.

उत्सवाचे स्वरूप आणि तयारी

तिथीनुसार साजरी होणाऱ्या शिवजयंतीला प्रामुख्याने गड-किल्ल्यांवर मोठ्या कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. रायगड, शिवनेरी आणि प्रतापगड यांसारख्या ऐतिहासिक ठिकाणी पालखी सोहळे, पोवाडे आणि मर्दानी खेळांची प्रदर्शने आयोजित केली जातात. अनेक गावांमध्ये या दिवशी पारंपरिक वेशभूषेत मिरवणुका काढल्या जातात.

नवीन पिढीसाठी संदेश

शिवजयंती कोणत्याही दिवशी साजरी केली तरी, महाराजांचे 'रयतेचे राज्य' स्थापण्याचे विचार आणि त्यांचे प्रशासन कौशल्य अंगी बाणवणे हीच खरी शिवभक्ती असल्याचे मत अनेक विचारवंत व्यक्त करतात. यंदाच्या सलग सुट्ट्यांमुळे आणि उत्सवाच्या उत्साहामुळे ६ मार्च रोजी देखील महाराष्ट्रात पर्यटनासाठी आणि दर्शनासाठी शिवभक्तांची मोठी गर्दी होण्याची शक्यता आहे.