Sarva Pitru Amavasya 2026: सर्वपित्री अमावस्या हा पितृ पक्षाचा सर्वात महत्त्वाचा दिवस का आहे?

Auspicious Muhurat for Shraddha:  हिंदू धर्मात पूर्वजांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी पितृ पक्षाला विशेष महत्त्व दिले जाते. पितृ पक्षाचा शेवटचा दिवस म्हणजे ‘महालय अमावस्या’ किंवा ‘सर्व पितृ अमावस्या’, जो या वर्षी १० ऑक्टोबर २०२६, शनिवार रोजी येत आहे. हा दिवस केवळ पितृ पक्षाचा समारोप करत नाही, तर आदिशक्ती देवी दुर्गाच्या आगमनाची सुरुवात देखील दर्शवतो. आपल्या दिवंगत पूर्वजांच्या आत्म्यांना शांती प्रदान करण्यासाठी आणि त्यांचे आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी हा दिवस अत्यंत पवित्र मानला जातो.

महालय अमावस्या २०२६: तिथी आणि शुभ मुहूर्त

पितृ पक्ष भाद्रपद महिन्याच्या पौर्णिमेपासून सुरू होऊन आश्विन महिन्याच्या अमावास्येला समाप्त होतो. २०२६ मध्ये, पितृ पक्ष २६ सप्टेंबर रोजी सुरू झाला असून, तो १० ऑक्टोबर रोजी सर्व पितृ अमावस्येसह समाप्त होईल.

महालय अमावस्या २०२६ साठी महत्त्वाच्या वेळा (भारतीय प्रमाणवेळेनुसार):

• अमावस्या तिथी प्रारंभ: ९ ऑक्टोबर २०२६, रात्री ०९:३५ वाजता
• अमावस्या तिथी समाप्त: १० ऑक्टोबर २०२६, रात्री ०९:१९ वाजता
• कुतुप मुहूर्त: सकाळी ११:४५ ते दुपारी १२:३१ पर्यंत
• रोहिणी मुहूर्त: दुपारी १२:३१ ते ०१:१८ पर्यंत
• अपराह्न काळ (दुपारच्या श्राद्ध विधींसाठी): दुपारी ०१:१८ ते ०३:३७ पर्यंत

सर्व पितृ अमावस्या का आहे सर्वात महत्त्वाची?

सर्व पितृ अमावस्येला पितृ पक्षातील सर्वात महत्त्वाचा दिवस मानले जाते कारण या दिवशी ज्या पूर्वजांची मृत्यू तिथी ज्ञात नाही, अशा सर्व पितरांचे श्राद्ध आणि तर्पण केले जाऊ शकते. जर एखाद्या व्यक्तीने संपूर्ण पितृ पक्षात कोणत्याही कारणास्तव श्राद्ध केले नसेल, तर ते या एकाच दिवशी सर्व पूर्वजांसाठी श्राद्धविधी करून त्यांना आदराने निरोप देऊ शकतात. या दिवशी केलेल्या श्राद्धविधीमुळे पितरांना मोक्ष मिळतो आणि त्यांना शांती प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे.

प्रमुख विधी आणि परंपरा

महालय अमावस्येच्या दिवशी अनेक महत्त्वाचे विधी केले जातात. यामध्ये ‘तर्पण’ (पाणी अर्पण करणे), ‘पिंड दान’ (पिंड अर्पण करणे) आणि ‘श्राद्ध’ यांचा समावेश आहे. हे विधी सामान्यतः पवित्र नद्यांच्या घाटांवर किंवा घरी केले जातात. कावळे आणि इतर प्राण्यांना अन्न खाऊ घालणे हे देखील पितरांपर्यंत भोजन पोहोचवण्याचे एक माध्यम मानले जाते. या दिवशी दानधर्म करणे अत्यंत शुभ मानले जाते, ज्यामुळे पितरांना समाधान मिळते आणि त्यांचे आशीर्वाद प्राप्त होतात.

प्रादेशिक महत्त्व आणि उत्सव

भारतात महालय अमावस्येचे महत्त्व विविध प्रदेशात वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरे केले जाते. विशेषतः पश्चिम बंगालमध्ये या दिवसाचे महत्त्व खूप मोठे आहे. महालय अमावस्येच्या दिवसापासून ‘देवी पक्ष’ सुरू होतो, जो दुर्गा पूजेच्या आगमनाची सूचना देतो. बंगालमध्ये या दिवशी पहाटे ‘महिषासुर मर्दिनी’चे विशेष पाठ ऐकले जातात, जे देवी दुर्गा पृथ्वीवर अवतरत असल्याची घोषणा करतात. यानंतर देवीच्या मूर्तींना ‘चक्षु दान’ (डोळे रंगवणे) केले जाते, जी दुर्गा पूजेच्या मुख्य तयारीची सुरुवात असते. यंदा ११ ऑक्टोबर २०२६ पासून शारदीय नवरात्रीला सुरुवात होत आहे.

महालय अमावस्या हा केवळ एक धार्मिक विधी नाही, तर आपल्या पूर्वजांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आणि त्यांच्या स्मृतींना आदराने उजाळा देण्याचा एक महत्त्वपूर्ण दिवस आहे. या दिवशी केलेल्या विधींमुळे कुटुंबात सुख-शांती आणि समृद्धी येते, अशी श्रद्धा आहे.