मुंबई: भक्ती चळवळीतील अग्रगण्य संत आणि समतावादी विचारांचे प्रणेते गुरु रविदास (ज्यांना महाराष्ट्रात संत रोहिदास म्हणून ओळखले जाते) यांची ६४९ वी जयंती यंदा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी साजरी होत आहे. माघ पौर्णिमेच्या मुहूर्तावर देशभरात हा दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. वाराणसी येथील त्यांच्या जन्मस्थानी आणि पंजाबमधील डेरा सचखंड बल्लन येथे या निमित्ताने विशेष सोहळ्यांचे आयोजन करण्यात आले आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही या दिवशी जालंधरमधील कार्यक्रमाला उपस्थित राहण्याचे संकेत दिले आहेत.
जयंतीचे महत्त्व आणि आध्यात्मिक वारसा
हिंदू पंचांगानुसार, माघ पौर्णिमेला गुरु रविदास यांची जयंती साजरी करण्याची परंपरा आहे. यंदा १ फेब्रुवारी रोजी पहाटे ५:५२ वाजता पौर्णिमा तिथी सुरू होत असून ती २ फेब्रुवारीला पहाटे ३:३८ वाजेपर्यंत असेल. 'मन चंगा तो कठौती में गंगा' हा प्रसिद्ध विचार देणाऱ्या संत रोहिदास यांनी जातीभेदाच्या भिंती ओलांडून मानवतेचा धर्म शिकवला. त्यांच्या शिकवणीचा प्रभाव इतका मोठा आहे की, शिखांच्या 'गुरु ग्रंथ साहिब' या पवित्र ग्रंथातही त्यांच्या ४१ पदांचा समावेश करण्यात आला आहे.
देशभरातील उत्सवाचे स्वरूप
संत रोहिदास जयंतीनिमित्त खास मराठी शुभेच्छा संदेश
आजच्या डिजिटल युगात व्हॉट्सअॅप आणि फेसबुकच्या माध्यमातून संतांचे विचार घराघरात पोहोचवण्यासाठी खालील संदेश महत्त्वाचे ठरतात:
"स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुत्वाची शिकवण देणारे महान संत शिरोमणी गुरु रविदास महाराज यांच्या जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन."
"ज्यांचे विचार आजही समाजाला दिशा देतात, अशा संत रोहिदास महाराजांच्या जयंतीनिमित्त सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा."
"जातीभेदाचा अंधार दूर करून माणुसकीची ज्योत पेटवणाऱ्या महान संतांना कोटी कोटी प्रणाम."
"माणसाने माणसाशी माणसासारखे वागावे, हा संदेश देणाऱ्या गुरु रविदास जयंतीच्या सर्वांना मंगलमयी शुभेच्छा."
ऐतिहासिक संदर्भ
इतिहासकारांच्या मते, गुरु रविदास यांचा जन्म १५ व्या शतकात वाराणसीजवळ झाला होता. त्यांनी आपल्या साहित्यातून केवळ अध्यात्मच मांडले नाही, तर सामाजिक न्यायाचा आग्रह धरला. मीराबाईंसारख्या महान कवयित्रीनेही त्यांना आपले आध्यात्मिक गुरु मानले होते. आजही त्यांचे विचार लोकशाही आणि समानतेच्या मूल्यांना बळकटी देतात.