Madhav Gadgil Dies: ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ज्ञ डॉ. माधव गाडगीळ यांचे पुण्यात निधन

भारतातील पर्यावरण रक्षणाला वैज्ञानिक आधार देणारे आणि 'लोकविज्ञानाचे' पुरस्कर्ते डॉ. माधव गाडगीळ यांचे बुधवारी (७ जानेवारी) रात्री पुण्यात निधन झाले. गेल्या काही दिवसांपासून ते आजारी होते. त्यांच्या निधनाने केवळ भारताचेच नव्हे, तर जागतिक पर्यावरण क्षेत्राचे मोठे नुकसान झाले आहे. त्यांच्या पश्चात मुलगा सिद्धार्थ गाडगीळ आणि मोठा चाहता वर्ग आहे.

पश्चिम घाट आणि 'गाडगीळ अहवाल'

डॉ. गाडगीळ यांचे नाव जगभरात गाजले ते त्यांनी तयार केलेल्या 'पश्चिम घाट तज्ज्ञ समिती'च्या (WGEEP) अहवालामुळे. २०११ मध्ये त्यांनी सादर केलेल्या या अहवालात पश्चिम घाटातील जैवविविधता जपण्यासाठी अत्यंत कडक निर्बंध सुचवले होते. सह्याद्रीचा ७५% भाग हा 'अतिसंवेदनशील' घोषित करण्याची त्यांची शिफारस आजही पर्यावरणाच्या चर्चेच्या केंद्रस्थानी आहे. निसर्ग संवर्धनासाठी लोकसहभागाची गरज त्यांनी आयुष्यभर मांडली.

सन्मान आणि पुरस्कार

डॉ. गाडगीळ यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत अनेक महत्त्वाच्या संस्थांमध्ये पदे भूषवली आणि अनेक सन्मान मिळवले:

पद्मश्री (१९८१) आणि पद्मभूषण (२००६) या नागरी सन्मानांनी त्यांना गौरवण्यात आले होते.

२०१५ मध्ये त्यांना पर्यावरण क्षेत्रातील नोबेल मानला जाणारा 'टायलर पुरस्कार' मिळाला होता.

नुकतेच २०२४ मध्ये त्यांना युनायटेड नेशन्सतर्फे 'चॅम्पियन्स ऑफ द अर्थ' (जीवनगौरव पुरस्कार) देऊन सन्मानित करण्यात आले होते.

लोकविज्ञानाचे पुरस्कर्ते

डॉ. गाडगीळ यांनी 'पीपल्स बायोडायव्हर्सिटी रजिस्टर' (PBR) ही संकल्पना मांडली, ज्याद्वारे स्थानिक समुदायांनी आपल्या परिसरातील जैवविविधतेची नोंद स्वतः ठेवावी, असा त्यांचा आग्रह होता. 'सेंटर फॉर इकॉलॉजिकल सायन्सेस'ची (IISc, बंगळुरू) स्थापना करून त्यांनी पर्यावरण संशोधनाला नवी दिशा दिली