Bank Strike September 28-30: संपामुळे बँकांचे व्यवहार ठप्प होणार? जाणून घ्या काय सुरू राहणार, काय बंद

देशभरातील बँकिंग सेवांवर 28 ते 30 सप्टेंबर या कालावधीत परिणाम होण्याची शक्यता आहे. युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्सने (UFBU) तीन दिवसांच्या देशव्यापी संपाची हाक दिली आहे. पाच दिवसांचा बँकिंग आठवडा लागू करणे आणि कामगिरी-आधारित प्रोत्साहन प्रणालीत (PLI) बदल करणे यांसारख्या मागण्यांसाठी हा संप पुकारण्यात आला आहे. दरम्यान या पार्श्वभूमीवर सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँका रविवार, 27 सप्टेंबर रोजीही सुरू राहणार आहेत, जेणेकरून ग्राहकांना संपापूर्वी शाखेशी संबंधित कामे पूर्ण करण्यासाठी अतिरिक्त वेळ मिळेल.

बँक संप नेमका कधी होणार?

प्रस्तावित देशव्यापी संप सोमवार 28 सप्टेंबर, मंगळवार 29 सप्टेंबर आणि बुधवार 30 सप्टेंबर 2026 या तीन दिवशी होणार आहे. 26 आणि 27 सप्टेंबर रोजी नियमित सुट्ट्यांनंतर हा संप सुरू होत आहे. मात्र सरकारने सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँकांना रविवार, 27 सप्टेंबर रोजी नेहमीप्रमाणे कामकाज करण्यास परवानगी दिली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेनेही त्या दिवशी बँक शाखा, कार्यालये, एटीएमशी संलग्न शाखा आणि करन्सी चेस्ट सुरू ठेवण्यास मान्यता दिली आहे.

बँक कर्मचारी संपावर का जाणार ?

बँक युनियन्सची शिखर संघटना असलेल्या यूएफबीयूने पाच दिवसांचा बँकिंग आठवडा लागू करण्याची मागणी लावून धरली आहे. सध्या बँक शाखा साधारणपणे दुसऱ्या आणि चौथ्या शनिवारी बंद असतात, तर इतर शनिवारी लागू असलेल्या कॅलेंडरनुसार सुरू राहतात. मात्र युनियन्सना सर्वच शनिवार सुट्टीचे हवे आहेत.

याशिवाय कामगिरी-आधारित प्रोत्साहन प्रणाली (PLI) आणि विशेषतः वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसाठी तिच्या अंमलबजावणीसंबंधीच्या चर्चेचाही मुद्दा यात समाविष्ट आहे. याव्यतिरिक्त युनियन्सनी सेवा आणि रोजगाराशी संबंधित इतर प्रलंबित प्रश्नही उपस्थित केले आहेत.

वृत्तांनुसार, इंडियन बँक्स असोसिएशन (IBA), वित्तीय सेवा विभाग आणि युनियन्स यांच्यातील चर्चेत पाच दिवसांच्या आठवड्याच्या मागणीवर अद्याप कोणताही तोडगा निघालेला नाही, त्यामुळे युनियन्सनी संपाचा निर्णय कायम ठेवला आहे.

कोणत्या बँकिंग सेवांवर परिणाम होण्याची शक्यता ?

सर्वाधिक परिणाम प्रत्यक्ष बँक शाखांवर, विशेषतः जेथे कर्मचारी संपात सहभागी होतील तेथे जाणवण्याची शक्यता आहे. शाखेतील कर्मचाऱ्यांची गरज असणाऱ्या पुढील सेवांमध्ये ग्राहकांना अडथळे किंवा विलंब होऊ शकतो:

• शाखांमधील रोख रक्कम जमा करणे आणि काढणे
• धनादेशाशी (चेक) संबंधित सेवा आणि प्रक्रिया
• खात्याशी संबंधित कागदपत्रे
• कर्मचाऱ्यांच्या मदतीची आवश्यकता असणारे निधी हस्तांतरण किंवा पेमेंट विनंत्या
• शाखांवर अवलंबून असणाऱ्या इतर बँकिंग सेवा

प्रत्येक शाखेतील कर्मचाऱ्यांच्या सहभागानुसार परिणामाची तीव्रता वेगवेगळी असू शकते. नक्की वाचा: 28 ते 30 सप्टेंबर प्रस्तावित बँक संपापूर्वी SBI चा मोठा निर्णय, 3 दिवस ATM व्यवहारांवर शुल्क माफ . 

एटीएम आणि यूपीआय सुरू राहणार का ?

डिजिटल आणि स्वयंचलित बँकिंग माध्यमे सुरू राहण्याची अपेक्षा आहे. भारतीय स्टेट बँकेने (SBI) आपल्या ग्राहक सूचनेत संपाच्या कालावधीत एटीएम, स्वयंचलित जमा-आणि-पैसे काढण्याची यंत्रे (ADWM), कस्टमर सर्व्हिस पॉइंट्स, इंटरनेट बँकिंग, योनो, मोबाईल बँकिंग आणि यूपीआयचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे. नक्की वाचा:  Bank Strike: बँका बंद, मग UPI चं काय? 28 ते 30 सप्टेंबरच्या संपात पेमेंट अडकणार का? 

इतर सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांनीही डिजिटल माध्यमे, एटीएम आणि इतर पर्यायी बँकिंग सुविधांचा वापर करण्याचे तत्सम आवाहन केले आहे. मात्र डिजिटल सेवा उपलब्ध असल्या तरी शाखेतील प्रत्येक व्यवहार ऑनलाईन पूर्ण होईलच असे नाही. भौतिक कागदपत्रे किंवा कर्मचाऱ्यांच्या मदतीची गरज असणाऱ्या ग्राहकांना विलंबाचा सामना करावा लागू शकतो.

खासगी बँकांवर परिणाम होणार का ?

 संप प्रामुख्याने सहभागी युनियन्सशी संबंधित बँका आणि कर्मचाऱ्यांवर परिणाम करणार आहे. सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँकांवर सर्वाधिक परिणाम होण्याची शक्यता आहे. खासगी क्षेत्रातील बँकांच्या कामकाजावर तुलनेने कमी परिणाम होऊ शकतो, मात्र वैयक्तिक शाखेतील सेवांची उपलब्धता संस्था आणि स्थाननिहाय वेगवेगळी असू शकते. त्यामुळे शाखेला भेट देण्यापूर्वी ग्राहकांनी आपल्या बँकेची स्वतंत्र सूचना तपासून घ्यावी.

रविवार, 27 सप्टेंबर रोजी बँका का सुरू राहणार ?

सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँका रविवारी सुरू ठेवण्याचा निर्णय ग्राहकांना दीर्घकालीन अडथळ्याचा सामना करावा लागू नये, यासाठी घेण्यात आला आहे. विशेष रविवार सुरू न ठेवल्यास 26 आणि 27 सप्टेंबरनंतर लगेचच तीन दिवसांचा संप सुरू झाला असता, ज्यामुळे ग्राहकांना सलग पाच दिवस नियमित शाखा सेवांचा मर्यादित लाभ मिळाला असता. जनतेच्या बँकिंग गरजांवर दीर्घकाळ परिणाम होऊ नये, यासाठी रविवारी बँका सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेण्यात आल्याचे अर्थ मंत्रालयाने सांगितले.

ग्राहकांनी काय करावे

शाखेशी संबंधित महत्त्वाची कामे असणाऱ्या ग्राहकांनी ती 28 सप्टेंबरपूर्वी पूर्ण करावीत, असा सल्ला देण्यात आला आहे. एसबीआयने विशेषतः ग्राहकांना आवश्यक व्यवहार आधीच पूर्ण करण्याचे आणि संपाच्या कालावधीत डिजिटल व पर्यायी बँकिंग माध्यमांचा वापर करण्याचे आवाहन केले आहे.

रोख रकमेची गरज असणारे ग्राहक एटीएम आणि पात्र कॅश-डिपॉझिट यंत्रांचा वापर करू शकतात, तर नियमित पेमेंट आणि हस्तांतरण सामान्यतः यूपीआय, इंटरनेट बँकिंग आणि मोबाईल बँकिंगद्वारे करता येतील. वेळेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे धनादेश, कागदपत्रे किंवा शाखेशी संबंधित इतर कामे असणाऱ्या ग्राहकांनी प्रक्रियेसाठी अतिरिक्त वेळ राखून ठेवावा.

सरकारकडून  उपाययोजना

चर्चा सुरू असताना संप पुढे ढकलावा, असे आवाहन सरकार आणि बँक व्यवस्थापनांनी युनियन्सना केले आहे. याशिवाय विशेष रविवार सुरू ठेवणे आणि एटीएमद्वारे रोख रकमेची उपलब्धता सुनिश्चित करणे यांसारख्या अत्यावश्यक बँकिंग सेवा कायम राखण्यासाठी प्रशासनाने पावले उचलली आहेत. 30 सप्टेंबर ही बँकांसाठी सहामाही समाप्तीची तारीख असल्याने या कालावधीत शाखा आणि बॅक-ऑफिस कामकाज विशेष महत्त्वाचे ठरणार आहे.

30 सप्टेंबरनंतर काय होणार

सध्याचा संप 30 सप्टेंबर रोजी संपण्याचे नियोजित आहे. मात्र मागण्या अनुत्तरित राहिल्यास पुढेही औद्योगिक कारवाई होऊ शकते, असे संकेत युनियन्सनी दिले आहेत. वृत्तांनुसार, यूएफबीयूने 26 ऑक्टोबरपासून अनिश्चित काळासाठी संप पुकारण्याचाही इशारा दिला आहे. युनियन्स, बँक व्यवस्थापन आणि सरकार यांच्यातील चर्चेच्या निष्कर्षावर पुढील परिस्थिती अवलंबून असेल.

ग्राहकांसाठी सध्याची प्राथमिकता म्हणजे 28 ते 30 सप्टेंबरच्या संपापूर्वी शाखेशी संबंधित आवश्यक व्यवहार पूर्ण करणे आणि व्यत्ययाच्या काळात उपलब्ध डिजिटल व स्वयंचलित बँकिंग माध्यमांचा वापर करणे.