कर्मचारी भविष्यनिर्वाह निधी मधून पैसे काढण्याचे नियम बदलले; पहा संपूर्ण पीएफ रक्कम कधी काढता येते?

कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेने (EPFO) पीएफ आणि पेन्शन खात्यातून पैसे काढण्याच्या नियमांत महत्त्वाचे बदल केले आहेत. ईपीएफओने पीएफ खात्यातील रकमेच्या अंतिम सेटलमेंटसाठी 12  महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी लागू केला आहे, त्यामुळे नोकरी सोडल्यानंतर सदस्यांना लगेच संपूर्ण पीएफ रक्कम काढता येणार नाही. हे बदल ईपीएफ स्कीम २०२६ अंतर्गत करण्यात आले असून सरकारने 10 ऑगस्ट रोजी लोकसभेत याबाबत स्पष्टीकरण दिले.

१२ महिने आणि ३६ महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी

नव्या नियमांनुसार पीएफ आणि पेन्शन काढण्यासाठी दोन वेगवेगळे प्रतीक्षा कालावधी निश्चित करण्यात आले आहेत. कामगार आणि रोजगार राज्यमंत्री शोभा करंदलाजे यांनी स्पष्ट केले की, ईपीएफओने अंतिम ईपीएफ सेटलमेंटसाठी १२ महिन्यांचा तर ईपीएसअंतर्गत पेन्शन काढण्याच्या लाभांसाठी ३६ महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी लागू केला आहे. पूर्वी पेन्शन रक्कम काढण्यासाठी केवळ दोन महिन्यांचा कालावधी पुरेसा होता, मात्र आता तो लक्षणीयरीत्या वाढवण्यात आला आहे.

दीर्घकाळ पेन्शन सदस्यत्व टिकवून ठेवण्यासाठी सदस्यांना प्रोत्साहन देणे, हा या बदलामागील उद्देश असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

नोकरी गेल्यानंतर किती पीएफ रक्कम काढता येणार?

नोकरी गमावल्यानंतर सदस्यांना संपूर्ण रक्कम एकाच वेळी मिळणार नाही. सुधारित नियमांनुसार, नोकरी गेल्यानंतर सदस्य त्यांच्या पीएफ रकमेच्या ७५ टक्के रक्कम तात्काळ काढू शकतात. उर्वरित रक्कम मात्र लगेच मिळत नाही. उर्वरित २५ टक्के रक्कम केवळ १२ महिन्यांच्या सलग बेरोजगारीनंतरच काढता येते.

किमान शिल्लक ठेवणे बंधनकारक

नव्या नियमांत निवृत्तीनंतरच्या आर्थिक सुरक्षिततेवर विशेष भर देण्यात आला आहे. पात्र रकमेपैकी किमान २५ टक्के शिल्लक खात्यात कायम ठेवणे बंधनकारक करण्यात आले असून, ही उर्वरित रक्कम ८.२५ टक्के वार्षिक व्याजदराने वाढत राहते.

आंशिक पीएफ रक्कम काढण्याचे नियम सोपे

पूर्ण रक्कम काढण्यासाठी अटी कडक झाल्या असल्या तरी, आंशिक स्वरूपात पैसे काढणे मात्र आता अधिक सुलभ करण्यात आले आहे. सदस्यत्वाच्या १२ महिन्यांनंतर सर्वसाधारणपणे आंशिक रक्कम काढता येते, तर खात्यात २५ टक्के किमान शिल्लक ठेवणे आवश्यक आहे.

वैद्यकीय उपचार, घरबांधणी यांसारख्या विशिष्ट कारणांसाठी आंशिक रक्कम काढण्याची तरतूद आधीपासूनच अस्तित्वात होती, आणि ती नव्या चौकटीतही कायम ठेवण्यात आली आहे. नक्की वाचा: PFO ECR Deadline Today: Employers ना जुलैचा पीएफ परतावा भरणे बंधनकारक; आज अंतिम मुदत . 

संपूर्ण पीएफ रक्कम कधी काढता येते?

काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये सदस्यांना संपूर्ण पीएफ रक्कम काढण्याची मुभा देण्यात आली आहे. वयाची ५५ वर्षे पूर्ण झाल्यावर निवृत्ती, कायमस्वरूपी अपंगत्व किंवा काम करण्यास असमर्थता, नोकरीतून कपात, स्वेच्छानिवृत्ती किंवा भारताबाहेर कायमस्वरूपी स्थलांतर अशा प्रसंगी संपूर्ण पीएफ रक्कम काढण्याची परवानगी दिली जाऊ शकते.

का करण्यात आले हे बदल?

ईपीएफओच्या केंद्रीय विश्वस्त मंडळाने आपल्या २३८ व्या बैठकीत संपूर्ण चौकट सुधारली असून, यापूर्वीच्या १३ गोंधळात टाकणाऱ्या काढण्याच्या श्रेणी आता केवळ ३ श्रेणींमध्ये सामावण्यात आल्या आहेत, तर किमान सेवा कालावधीची अट सर्वत्र एकसमान १२ महिन्यांवर आणण्यात आली आहे. या दुरुस्त्या केंद्रीय विश्वस्त मंडळाच्या (सीबीटी) २३८ व्या बैठकीत मांडण्यात आल्या, तिथे चर्चा झाल्यानंतर त्या सरकारकडे अधिसूचनेसाठी शिफारस करण्यात आल्या. सीबीटीमध्ये मान्यताप्राप्त कामगार संघटना, नियोक्ते आणि केंद्र व राज्य सरकारच्या प्रतिनिधींचा समावेश असतो.

डिजिटल प्रक्रिया अधिक वेगवान

नियम कडक झाले असले तरी प्रक्रिया मात्र अधिक जलद आणि सुलभ करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. आधार आणि यूएएन क्रमांकाच्या एकत्रीकरणामुळे कागदपत्रांची आवश्यकता कमी झाली असून प्रक्रिया अधिक स्वयंचलित आणि जलद करण्यात आली आहे.

सदस्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला

कर्मचाऱ्यांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे आंशिक रक्कम काढण्याची प्रक्रिया आता अधिक सुसंरचित झाली आहे, नोकरी सोडल्यानंतर अंतिम पीएफ सेटलमेंटसाठी प्रतीक्षा कालावधी वाढला आहे आणि पेन्शन रक्कम काढण्यासाठी आता ३६ महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी लागू आहे.  त्यामुळे दावा सादर करण्यापूर्वी सदस्यांनी आपली पात्रता तपासून घ्यावी आणि अधिकृत ईपीएफओ माहितीचा आधार घ्यावा, असा सल्ला देण्यात आला आहे.