ABS, Two Helmets Compulsory for Two-Wheelers: सर्व नवीन दुचाकींसाठी अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम आणि दोन हेल्मेट बंधनकारक; परिवहन मंत्रालयाची मान्यता, जानेवारी 2026 पासून लागू होणार नवे सुरक्षा नियम
या नियमांचा उद्देश भारतातील रस्ते अपघातांचे प्रमाण, विशेषतः दुचाकीस्वारांमधील मृत्यू कमी करणे आहे, जे एकूण रस्ते मृत्यूंपैकी 44% आहे. भारतात दुचाकी वाहने ही सर्वात लोकप्रिय वाहतूक साधने आहेत, ज्यांची एकूण वाहनसंख्येपैकी 70% हिस्सा आहे.
भारत सरकारच्या रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने (MoRTH) दुचाकी वाहनांच्या सुरक्षेसाठी दोन महत्त्वपूर्ण नियम जाहीर केले. 1 जानेवारी 2026 पासून, सर्व नवीन दुचाकी वाहनांमध्ये, मग ती स्कूटर असो वा मोटरसायकल, अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम (ABS) अनिवार्य असेल, मग त्यांचा इंजिन आकार काहीही असो. याशिवाय, प्रत्येक नवीन दुचाकीच्या विक्रीसोबत दोन ब्यूरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (BIS) प्रमाणित हेल्मेट्स देणे बंधनकारक असेल, एक चालकासाठी आणि दुसरे मागे बसणाऱ्या प्रवाशासाठी. सध्या केवळ एक हेल्मेट देण्याची तरतूद आहे.
या नियमांचा उद्देश भारतातील रस्ते अपघातांचे प्रमाण, विशेषतः दुचाकीस्वारांमधील मृत्यू कमी करणे आहे, जे एकूण रस्ते मृत्यूंपैकी 44% आहे. भारतात दुचाकी वाहने ही सर्वात लोकप्रिय वाहतूक साधने आहेत, ज्यांची एकूण वाहनसंख्येपैकी 70% हिस्सा आहे. 2024-25 च्या आर्थिक वर्षात, 9.26 दशलक्ष मोटरसायकली आणि 6.85 दशलक्ष स्कूटर विकल्या गेल्या. परंतु, ही वाहने रस्ते अपघातांमध्ये सर्वात असुरक्षित आहेत.
सरकारी आकडेवारीनुसार, 2022 मध्ये 70,000 पेक्षा जास्त लोक दुचाकी अपघातांमध्ये मरण पावले, आणि 20% रस्ते अपघात दुचाकींशी संबंधित होते. यातील बहुतांश मृत्यू डोक्याच्या गंभीर जखमांमुळे झाले, कारण हेल्मेटचा अभाव किंवा निकृष्ट दर्जाचे हेल्मेट वापरले गेले. याशिवाय, अचानक ब्रेक लावल्याने चाके लॉक होणे आणि वाहन घसरणे हे देखील अपघातांचे प्रमुख कारण आहे. या समस्यांना तोंड देण्यासाठी, सरकारने एबीएस आणि दोन हेल्मेट्सचे नियम अनिवार्य केले आहेत.
अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम हे एक सुरक्षा वैशिष्ट्य आहे, जे अचानक ब्रेक लावल्यास विशेषतः ओल्या किंवा निसरड्या रस्त्यांवर, चाके लॉक होण्यापासून रोखते. सध्या, केवळ 125cc पेक्षा जास्त इंजिन क्षमता असलेल्या दुचाकींसाठी अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम बंधनकारक आहे, ज्यामुळे बाजारातील 40% दुचाकी (मुख्यतः 75cc ते 125cc) यापासून वंचित आहेत. 1 जानेवारी 2026 पासून, सर्व नवीन दुचाकी, मग ती हिरो स्प्लेंडर, होंडा ॲक्टिव्हा, किंवा बजाज प्लॅटिना असो, अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टमने सुसज्ज असणे आवश्यक असेल.
अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम सेन्सर्स चाकांचा वेग आणि ब्रेकिंग प्रेशर नियंत्रित करते, ज्यामुळे वाहनाची स्थिरता राखली जाते आणि अपघातांचा धोका कमी होतो. मंत्रालयाच्या अधिकाऱ्याने सांगितले, सर्व दुचाकी 70 किमी/तास वेग गाठू शकतात, त्यामुळे अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम सर्वांसाठी आवश्यक आहे. या नियमामुळे उत्पादन खर्चात 2,500 ते 5,000 रुपये वाढ होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे प्रवेश-स्तरीय दुचाकींच्या किंमती किंचित वाढतील. (हेही वाचा: Honda XL750 Transalp 2025: ऑफ-रोड प्रेमींना खूश करणारी होंडाची नवीन ॲडव्हेंचर बाईक भारतात लॉन्च)
दुसरीकडे, सध्या, दुचाकी विक्रीसोबत केवळ एक हेल्मेट देणे बंधनकारक आहे, आणि बरेचदा हे हेल्मेट्स निकृष्ट किंवा गैर-प्रमाणित असतात. 2026 पासून, सर्व नवीन दुचाकींसह दोन बीआयएस प्रमाणित हेल्मेट्स प्रदान करणे अनिवार्य असेल, जे चालक आणि मागे बसणाऱ्या प्रवाशाच्या सुरक्षेसाठी डिझाइन केलेले असतील. रस्ते वाहतूक मंत्रालय लवकरच या नियमांची अधिसूचना जारी करेल, जी 1 जानेवारी 2026 पासून सर्व नवीन उत्पादित दुचाकींवर लागू होईल.