महाराष्ट्रात आणि उत्तर भारतात श्रावण महिन्याच्या तारखांमध्ये फरक का असतो?

हिंदू धर्मात भगवान शिवाच्या उपासनेचा पवित्र श्रावण महिना देशभरात मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. मात्र, दरवर्षी उत्तर भारत आणि महाराष्ट्रासह दक्षिण भारतातील राज्यांमध्ये श्रावण महिना सुरू होण्याच्या तारखांमध्ये सुमारे १५ दिवसांचे अंतर दिसून येते. या फरकामुळे अनेकदा भाविकांमध्ये संभ्रम निर्माण होतो. यामागचे मुख्य कारण भारतात पाळल्या जाणाऱ्या दोन वेगवेगळ्या पंचांग पद्धती हे आहे.

पूर्णिमांत आणि अमान्त पंचांग पद्धतीतील फरक

भारतात मुख्यत्वे दोन प्रकारच्या चंद्र पंचांग पद्धतींचा वापर केला जातो - पूर्णिमांत (Purnimanta) आणि अमान्त (Amavasyant).

उत्तर भारतातील उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि पंजाब या राज्यांमध्ये पूर्णिमांत पंचांग पद्धती पाळली जाते. या पद्धतीनुसार, महिन्याचा शेवट पौर्णिमेला होतो आणि पुढील नवीन महिन्याची सुरुवात पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच कृष्ण पक्षाच्या पहिल्या दिवशी होते.

दुसरीकडे, महाराष्ट्र, गुजरात, गोवा, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यांमध्ये अमान्त पंचांग पद्धतीचा वापर केला जातो. या पद्धतीनुसार, महिन्याचा शेवट अमावस्येला होतो आणि नवीन महिन्याची सुरुवात अमावस्येनंतरच्या पहिल्या दिवशी म्हणजेच शुक्ल पक्षाच्या पहिल्या दिवशी होते. यामुळे उत्तर भारतापेक्षा महाराष्ट्रात श्रावण महिना १५ दिवस उशिरा सुरू होतो.

२०२६ मधील श्रावण महिन्याच्या तारखा

पंचांग पद्धतीतील या फरकामुळे २०२६ मध्येही दोन्ही भागांतील श्रावणाच्या तारखांमध्ये तफावत आहे. उत्तर भारतात पूर्णिमांत पंचांगानुसार श्रावण महिना ३० जुलै २०२६ पासून सुरू होत असून तो २८ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत चालेल.

तर महाराष्ट्रात अमान्त पंचांगानुसार श्रावण महिन्याची सुरुवात १३ ऑगस्ट २०२६ पासून होत असून त्याची सांगता ११ सप्टेंबर २०२६ रोजी होणार आहे.

श्रावण सोमवारांचे वेळापत्रक

भगवान शिवाच्या पूजेसाठी श्रावण सोमवार अतिशय महत्त्वाचा मानला जातो. या वर्षी दोन्ही भागांतील श्रावण सोमवाराच्या तारखा पुढीलप्रमाणे आहेत.

उत्तर भारतातील श्रावण सोमवारच्या तारखा: ३ ऑगस्ट, १० ऑगस्ट, १७ ऑगस्ट आणि २४ ऑगस्ट २०२६.

महाराष्ट्रातील श्रावण सोमवारच्या तारखा: १७ ऑगस्ट, २४ ऑगस्ट, ३१ ऑगस्ट आणि ७ सप्टेंबर २०२६.

१७ ऑगस्ट आणि २४ ऑगस्ट या दोन तारखांना दोन्ही पंचांग पद्धतींनुसार सोमवारी व्रत आणि पूजा केली जाणार आहे.

सण आणि उत्सवांची एकसमानता

जरी महिन्याची सुरुवात आणि शेवटाच्या तारखांमध्ये फरक असला, तरी तिथीवर आधारित सण संपूर्ण देशात एकाच दिवशी साजरे केले जातात. नागपंचमी, नारळी पौर्णिमा, रक्षाबंधन आणि कृष्ण जन्माष्टमी यांसारखे सण चंद्र तिथीनुसार ठरत असल्याने संपूर्ण भारतात ते समान नागरी तारखेलाच साजरे होतात.