What is Bornhan: बोरन्हाण म्हणजे काय? जाणून घ्या या मराठमोळ्या परंपरेचे महत्त्व, शास्त्रीय कारण आणि पद्धत

What is Bornhan: महाराष्ट्रात मकर संक्रांतीचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या सणाचे एक मुख्य आकर्षण म्हणजे लहान मुलांसाठी आयोजित केले जाणारे 'बोरन्हाण'. विशेषतः पाच वर्षांपर्यंतच्या मुलांसाठी हा संस्कार किंवा सोहळा करण्याची जुनी परंपरा आहे. संक्रांतीपासून ते रथसप्तमीपर्यंत (फेब्रुवारी महिन्याच्या सुरुवातीपर्यंत) हा कार्यक्रम घरी आयोजित केला जातो.

बोरन्हाण म्हणजे काय?

'बोरन्हाण' या शब्दाचा अर्थ होतो बोरांनी घातलेले स्नान. या दिवशी लहान मुलाला पाटावर बसवून त्याचे औक्षण केले जाते. त्यानंतर मुलाच्या डोक्यावरून बोरे, उसाचे तुकडे, चिरमुरे, हरभरे, फुटाणे, गोळ्या आणि बिस्किटे यांचे मिश्रण अलगद ओतले जाते. यालाच काही भागात 'बोरलूट' असेही म्हणतात. आजूबाजूच्या लहान मुलांना बोलावून ही लूट गोळा करायला सांगितली जाते, ज्यामुळे मुले आनंदाने या कार्यक्रमात सहभागी होतात.

या परंपरेमागचे शास्त्रीय आणि आरोग्यदायी कारण:

बोरन्हाण ही केवळ एक प्रथा नसून त्यामागे महत्त्वाचे आरोग्यदायी विचार दडलेले आहेत.

१. हंगामी फळांचे सेवन: हिवाळ्याच्या दिवसात बोरे, ऊस आणि हरभरे मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असतात. ही फळे मुलांनी खावीत आणि त्यांना निसर्गाशी जोडता यावे, हा यामागचा मुख्य हेतू असतो.

२. रोगप्रतिकारक शक्ती: बोरे आणि ऊस यांमध्ये क जीवनसत्व (Vitamin C) भरपूर असते, जे हिवाळ्यात होणाऱ्या सर्दी-खोकल्यापासून मुलांचे संरक्षण करण्यास मदत करते.

३. सामाजिकता: या निमित्ताने मुले एकत्र येतात, खेळतात आणि फळांचा आस्वाद घेतात, ज्यामुळे त्यांच्यात सामाजिकतेची भावना वाढीस लागते.

हलव्याचे दागिने आणि काळे कपडे:

बोरन्हाण सोहळ्यासाठी मुलांना खास काळ्या रंगाचे कपडे घातले जातात. शास्त्रीय दृष्टिकोनातून विचार केल्यास, काळा रंग उष्णता शोषून घेतो, ज्यामुळे थंडीच्या दिवसात मुलांचे शरीर उबदार राहते. या कपड्यांवर साखरेच्या 'हलव्याचे दागिने' (मुकुट, हार, बांगड्या) घातले जातात, ज्यामुळे लहान मुले अत्यंत गोंडस दिसतात.

आजच्या काळात बोरन्हाणचे स्वरूप:

बदलता काळानुसार बोरन्हाण साजरा करण्याच्या पद्धतीतही बदल झाला आहे. पूर्वी केवळ घरातील लोक एकत्र येत असत, मात्र आता फोटो शूट आणि डेकोरेशनवर भर दिला जातो. तरीही, आपल्या संस्कृतीची ओळख पुढच्या पिढीला करून देण्यासाठी अनेक पालक आजही हा सण तितक्याच श्रद्धेने आणि आनंदाने साजरा करतात.