Karo Ya Maro by Gandhiji

'भारत छोडो' आंदोलन' (Quit India Movement Day ) हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यामधील एक महत्त्वाचे पर्व आहे. 1942 साली ऑगस्ट महिन्यात संपूर्ण स्वराज्यासाठीचे हे नागरी असहकार आंदोलन होते त्यामुळे भारताच्या स्वातंत्र्यसंग्रामातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.  या आंदोलनाला 'ऑगस्ट क्रांती' किंवा 'चले जाव चळवळ' म्हणूनही ओळखले जाते. दरवर्षी ८ ऑगस्ट रोजी हा दिवस 'भारत छोडो आंदोलन दिन' म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी महात्मा गांधींच्या 'करो या मरो' या ऐतिहासिक मंत्राने संपूर्ण देशाला ब्रिटिशांविरुद्ध एकत्र येण्याची प्रेरणा दिली. २०२६ मध्ये आपण या ऐतिहासिक घटनेचा ८४ वा वर्धापन दिन साजरा करत आहोत.

भारत छोडो आंदोलन दिन कधी साजरा केला जातो?

'भारत छोडो आंदोलन दिन' दरवर्षी ८ ऑगस्ट रोजी साजरा केला जातो. यावर्षी, म्हणजेच २०२६ मध्ये, हा दिवस शनिवार, ८ ऑगस्ट २०२६ रोजी येणार आहे. हा दिवस १९४२ साली महात्मा गांधींनी सुरू केलेल्या 'भारत छोडो' चळवळीच्या सुरुवातीची आठवण करून देतो.

'भारत छोडो' चळवळीचे महत्त्व काय?

दुसऱ्या महायुद्धात भारताला ब्रिटिशांनी भारतीयांची संमती न घेता सामील केले, यावरून भारतीयांमध्ये तीव्र नाराजी होती. क्रिप्स मिशनच्या अपयशानंतर, ब्रिटिशांनी भारतावर त्वरित राज्य सोडून जावे अशी मागणी करत महात्मा गांधींनी एक निर्णायक आंदोलन सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. ८ ऑगस्ट १९४२ रोजी मुंबई येथे अखिल भारतीय काँग्रेस समितीच्या अधिवेशनात 'भारत छोडो' चा ऐतिहासिक प्रस्ताव मंजूर करण्यात आला. या आंदोलनाने ब्रिटिशांना हे स्पष्ट केले की, ते आता भारतावर जास्त काळ राज्य करू शकणार नाहीत.

महात्मा गांधींची ऐतिहासिक भूमिका

महात्मा गांधींनी 'भारत छोडो' चळवळीचे नेतृत्व केले. मुंबईतील ग्वालिया टँक मैदानावर (जे आता 'ऑगस्ट क्रांती मैदान' म्हणून ओळखले जाते) त्यांनी आपले ऐतिहासिक 'करो या मरो' (Do or Die) भाषण दिले. या मंत्राने भारतीयांना स्वातंत्र्यासाठी प्राणपणाने लढण्याची प्रेरणा दिली. ‘भारत छोडो’ ही घोषणा युसूफ मेहेरअली यांनी दिली होती, जे मुंबईचे समाजवादी नेते आणि ट्रेड युनियन नेते होते. गांधीजींच्या नेतृत्वाखालील या अहिंसक प्रतिकारामुळे लाखो भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्यात सामील झाले.

आज 'भारत छोडो आंदोलन दिन' कसा साजरा केला जातो?

आज 'भारत छोडो आंदोलन दिन' संपूर्ण भारतात देशभक्ती आणि एकतेच्या भावनेने साजरा केला जातो. हा दिवस सार्वजनिक सुट्टी नसला तरी, अनेक ठिकाणी विशेष कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. यामध्ये सरकारी कार्यालये, शाळा आणि सार्वजनिक संस्थांमध्ये ध्वजारोहण समारंभ, स्वातंत्र्यासाठी बलिदान दिलेल्या शहिदांना आदरांजली, तसेच शपथविधीचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. मुंबईतील ऑगस्ट क्रांती मैदानावर विशेष कार्यक्रम आणि आदरांजली सभा घेतल्या जातात. हा दिवस तरुण पिढीला देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी झालेल्या संघर्षाची आणि लोकशाही मूल्यांची आठवण करून देतो.

प्रादेशिक विविधता आणि प्रभाव

'भारत छोडो' आंदोलन हे संपूर्ण भारतभर पसरले होते. काही ठिकाणी या आंदोलनाला स्थानिक पातळीवर तीव्र स्वरूप आले. विशेषतः महाराष्ट्रातील सातारा, ओडिशातील तालचेर आणि बंगालमधील मिदनापूर येथे प्रतिसरकारे स्थापन झाली होती. साताऱ्यात क्रांतीसिंह नाना पाटील आणि वाय. बी. चव्हाण यांनी या प्रतिसरकारचे नेतृत्व केले. या प्रादेशिक चळवळींनी ब्रिटिशांविरुद्धच्या लढ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

'भारत छोडो आंदोलन दिन' हा केवळ एक ऐतिहासिक दिवस नाही, तर तो आपल्या देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील सामूहिक धैर्य, एकता आणि दृढनिश्चयाचे प्रतीक आहे. हा दिवस आपल्याला आपल्या पूर्वजांनी केलेल्या त्यागाची आठवण करून देतो आणि देशाच्या विकासासाठी आणि लोकशाही मूल्यांसाठी कटिबद्ध राहण्याची प्रेरणा देतो.