Mahashivratri 2026 (फोटो सौजन्य - File Image)

हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानली जाणारी महाशिवरात्री यावर्षी रविवार, १५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी साजरी होत आहे. माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथीला हा उत्सव साजरा केला जातो. शिवपुराणानुसार, याच दिवशी भगवान शिव ज्योतिर्लिंग स्वरूपात प्रकट झाले होते, तर काही मान्यतांनुसार शिव आणि माता पार्वतीचा विवाह याच दिवशी संपन्न झाला होता. या लेखात आपण पूजेचा शुभ मुहूर्त आणि घरच्या घरी सोप्या पद्धतीने पूजा कशी करावी, याची माहिती घेणार आहोत.

महाशिवरात्री 2026: शुभ मुहूर्त आणि तिथी

पंचांगानुसार, चतुर्दशी तिथी १५ फेब्रुवारी रोजी सायंकाळी ५:०४ वाजता सुरू होईल आणि १६ फेब्रुवारी रोजी सायंकाळी ५:३४ वाजता समाप्त होईल. महाशिवरात्रीची मुख्य पूजा मध्यरात्री (निशीथ काळ) केली जात असल्याने, १५ फेब्रुवारी रोजीच व्रत करणे शास्त्रोक्त मानले गेले आहे.

निशीथ काळ (मुख्य पूजा वेळ): १६ फेब्रुवारी, मध्यरात्री १२:०९ ते पहाटे १:०१ पर्यंत.

पारण वेळ (उपवास सोडण्याची वेळ): १६ फेब्रुवारी, सकाळी ६:५९ नंतर.

पूजेची तयारी आणि विधी

महाशिवरात्रीच्या दिवशी भक्त चार प्रहरांमध्ये महादेवाची आराधना करतात. जर तुम्ही घरच्या घरी पूजा करणार असाल, तर खालील विधीचे अनुसरण करू शकता:

१. स्नान आणि संकल्प: पहाटे लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ पांढरे वस्त्र परिधान करावे. यानंतर महादेवाचे ध्यान करून व्रताचा संकल्प सोडावा. २. अभिषेक: शिवलिंगावर सर्वप्रथम गंगाजल किंवा शुद्ध पाण्याने अभिषेक करावा. त्यानंतर दूध, दही, तूप, मध आणि साखर या पंचामृताने अभिषेक करावा. ३. अर्पण करायच्या वस्तू: महादेवाला अत्यंत प्रिय असलेले बेलपत्र, धतुरा, पांढरी फुले, भस्म (विभूती) आणि चंदन अर्पण करावे. ४. मंत्रजप: पूजेदरम्यान 'ओम नमः शिवाय' या पंचाक्षरी मंत्राचा किंवा महामृत्युंजय मंत्राचा जप करावा.

चार प्रहरांच्या पूजेची वेळ

रात्रभर जागरण करून चार प्रहरात पूजा करण्याची विशेष परंपरा आहे. यावेळेस प्रत्येक प्रहरात वेगवेगळ्या द्रव्यांनी अभिषेक केला जातो:

प्रहर वेळ (१५-१६ फेब्रुवारी) अभिषेकाचे द्रव्य
पहिला प्रहर सायं. ६:११ ते रात्री ९:२३ दूध
दुसरा प्रहर रात्री ९:२३ ते मध्यरात्री १२:३५ दही
तिसरा प्रहर मध्यरात्री १२:३५ ते पहाटे ३:४७ तूप
चौथा प्रहर पहाटे ३:४७ ते सकाळी ६:५९ मध / उसाचा रस

पूजेत काय टाळावे?

शिवपूजेचे काही कडक नियम आहेत, ज्यांचे पालन करणे आवश्यक मानले जाते. शास्त्रानुसार, शिवलिंगावर कधीही कुंकू किंवा सिंदूर अर्पण करू नये. तसेच, शिवपूजेत हळद आणि तुळशीच्या पात्राचा वापर निषिद्ध मानला जातो. नारळ पाणी अर्पण करणे चालते, परंतु शंखातून पाणी अर्पण करणे टाळावे.

महाशिवरात्रीचा उपवास हा 'निराहार' किंवा 'फलाहार' अशा दोन्ही पद्धतीने करता येतो. उपवासात फळे, दूध, साबुदाणा खिचडी किंवा शेंगदाणे घेऊ शकता. मात्र, या दिवशी धान्य, मीठ आणि कांदा-लसूणयुक्त पदार्थांचे सेवन पूर्णपणे वर्ज्य असते.