Indira Ekadashi Katha 2026: पितरांना मोक्ष मिळवून देणाऱ्या या व्रताची तिथी, मुहूर्त आणि कथा!

आश्विन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील एकादशीला 'इंदिरा एकादशी' असे म्हटले जाते. पितृपक्षात येणारी ही एकादशी विशेष महत्त्वाची मानली जाते, कारण या दिवशी भगवान विष्णूंची उपासना करून पितरांना मोक्ष मिळवून देण्यासाठी व्रत केले जाते. सन २०२६ मध्ये, इंदिरा एकादशी मंगळवार, ६ ऑक्टोबर रोजी साजरी होणार आहे. पूर्वजांना यमलोकातून मुक्ती मिळवून देण्यासाठी आणि त्यांना वैकुंठ प्राप्त करून देण्यासाठी हे व्रत अत्यंत प्रभावी मानले जाते.

इंदिरा एकादशी २०२६: तिथी आणि शुभ मुहूर्त

हिंदू पंचांगानुसार, इंदिरा एकादशीची तिथी आणि शुभ मुहूर्त खालीलप्रमाणे आहेत:

• एकादशी तिथी प्रारंभ: ६ ऑक्टोबर २०२६, पहाटे ०२:०७ वाजता
• एकादशी तिथी समाप्ती: ७ ऑक्टोबर २०२६, मध्यरात्री १२:३४ वाजता
• व्रत पारण वेळ (दिल्लीसाठी): ७ ऑक्टोबर २०२६, सकाळी ०६:१७ ते ०८:३८ पर्यंत. (स्थानपरत्वे वेळा बदलू शकतात, स्थानिक पंचांग पाहावे).

या दिवशी भगवान विष्णूंची पूजा आणि पितरांसाठी तर्पण विधी केले जातात.

इंदिरा एकादशीचे महत्त्व आणि कथा

इंदिरा एकादशीचे महत्त्व पद्मपुराणात सविस्तर सांगितले आहे. ही एकादशी पितृपक्षात येत असल्याने, पितरांच्या आत्म्यांना शांती प्रदान करण्यासाठी आणि त्यांना मोक्ष मिळवून देण्यासाठी ही सर्वात शुभ तिथी मानली जाते. अशी मान्यता आहे की, या दिवशी विधिवत व्रत केल्याने व्यक्तीच्या सात पिढ्यांपर्यंतच्या पितरांना वैकुंठाची प्राप्ती होते आणि व्रत करणाऱ्यालाही मोक्ष मिळतो.

या व्रतामागे एक पौराणिक कथा आहे. सत्ययुगात महिष्मती नगरीत इंद्रसेन नावाचा एक प्रतापी राजा राज्य करत होता. तो भगवान विष्णूंचा परम भक्त होता. एके दिवशी नारद मुनींनी त्याला सांगितले की, त्याच्या वडिलांना पूर्वजन्मातील एका चुकीमुळे यमलोकात कष्ट भोगावे लागत आहेत. त्यांना मुक्ती देण्यासाठी इंद्र एकादशीचे व्रत करण्याचे आवाहन नारद मुनींनी केले. राजा इंद्रसेनाने नारद मुनींच्या मार्गदर्शनाखाली हे व्रत पूर्ण निष्ठापूर्वक केले. या व्रताच्या पुण्याईने त्याच्या वडिलांना यमलोकातून मुक्ती मिळाली आणि ते वैकुंठात पोहोचले. तेव्हापासून हे व्रत पितरांच्या मुक्तीसाठी अत्यंत प्रभावी मानले जाते.

इंदिरा एकादशी पूजा विधी आणि परंपरा

इंदिरा एकादशीचे व्रत दशमी तिथीपासून सुरू होते आणि द्वादशी तिथीला समाप्त होते.

• दशमी तिथी: या दिवशी एकदाच भोजन करावे. पितरांसाठी तर्पण विधी करावे आणि ब्राह्मणांना भोजन घालावे. सूर्यास्तानंतर भोजन करू नये.
• एकादशी तिथी: सकाळी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे. भगवान विष्णूंचे ध्यान करून व्रताचा संकल्प करावा. त्यानंतर पितरांसाठी श्राद्ध विधी आणि तर्पण करावे. भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मीच्या मूर्तीची स्थापना करून त्यांना नवीन वस्त्र, फुले, तुळशीची पाने, धूप, दीप आणि नैवेद्य अर्पण करावा. विशेषतः शालिग्राम शिळेवर तुळशीची पाने अर्पण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. ‘ओम नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा जप करावा. इंदिरा एकादशी व्रत कथा वाचणे किंवा ऐकणे महत्त्वाचे आहे. दीपदान (तेलाचे दिवे लावणे) करण्याचे विशेष महत्त्व सांगितले जाते.
• द्वादशी तिथी: सकाळी शुभ मुहूर्तावर व्रत सोडावे (पारण करावे). ब्राह्मणांना भोजन घालून दक्षिणा द्यावी आणि त्यानंतर स्वतः भोजन ग्रहण करावे.

या दिवशी काय करावे आणि काय टाळावे

काय करावे:

• भगवान विष्णू आणि देवी लक्ष्मीची मनोभावे पूजा करावी.
• पितरांसाठी तर्पण, श्राद्ध आणि दानधर्म करावा.
• दीपदान करावे.
• व्रत कथा वाचावी किंवा ऐकावी.
• शालिग्रामला तुळशीपत्र अर्पण करावे.

काय टाळावे:

• या दिवशी तामसिक अन्न (लसूण, कांदा, मांसाहार) आणि मद्यपान टाळावे.
• अन्न ग्रहण करू नये (व्रत करणाऱ्यांनी).
• कुठल्याही प्रकारची वाईट कृत्ये किंवा विचार मनात आणू नयेत.