UIDAI: युआयडीएआयकडून नवे 'आधार' ॲप लाँच; जुने 'mAadhaar' ॲप लवकरच बंद होणार, सुरक्षेसाठी मोठे बदल

भारतीय विशिष्ट ओळख प्राधिकरणाने (UIDAI) स्मार्टफोन वापरकर्त्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची घोषणा केली आहे. युआयडीएआयने डिजिटल ओळख पडताळणी अधिक सुरक्षित आणि सुलभ करण्यासाठी पूर्णपणे नवीन '' ॲप सादर केले आहे. या नवीन सुविधेमुळे सध्या मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे जुने 'mAadhaar' ॲप लवकरच अधिकृतपणे बंद केले जाणार आहे. प्राधिकरणाने नागरिकांना जुने ॲप अनइन्स्टॉल करून नवीन ॲप डाउनलोड करण्याचे आवाहन केले आहे, जेणेकरून त्यांना जलद आणि अधिक सुरक्षित सेवांचा लाभ घेता येईल.

माहितीची गोपनीयता आणि सिलेक्टिव्ह शेअरिंगवर भर

नवीन आधार ॲप केवळ डिझाईनच्या पातळीवर बदललेले नसून, त्याची मूळ कार्यपद्धती पूर्णपणे बदलण्यात आली आहे. जुन्या 'mAadhaar' ॲपमध्ये पडताळणी दरम्यान युजर्सची संपूर्ण वैयक्तिक माहिती स्क्रीनवर प्रदर्शित होत असे. मात्र, नवीन ॲप डिजिटल वैयक्तिक डेटा संरक्षण (DPDP) कायद्याच्या नियमांनुसार तयार करण्यात आले आहे. या अंतर्गत 'सिलेक्टिव्ह शेअरिंग' (Selective Sharing) सुविधा देण्यात आली आहे. म्हणजेच, हॉटेल चेक-इन किंवा रुग्णालयांमध्ये पडताळणी करताना युजर्स त्यांचा आधार क्रमांक न दाखवता केवळ आवश्यक तेवढीच माहिती (उदा. नाव किंवा वयाचा पुरावा) शेअर करू शकतात.

फेस ऑथेंटिकेशन आणि क्यूआर कोडची नवीन वैशिष्ट्ये

सुरक्षेचा स्तर वाढवण्यासाठी नवीन ॲपमध्ये मजबूत पर्याय जोडण्यात आले आहेत. पूर्वी आधारच्या कामांसाठी केवळ एसएमएस-आधारित ओटीपी (OTP) वर अवलंबून राहावे लागत होते. आता नवीन प्रणालीमध्ये ऑफलाइन पद्धतीने काम करणारे क्यूआर कोड (QR Code) स्कॅनिंग आणि 'फेस ऑथेंटिकेशन' (Face Authentication) म्हणजेच चेहऱ्याची ओळख पटवणारी यंत्रणा समाविष्ट करण्यात आली आहे. याशिवाय, युजर्स त्यांच्या हाताचे ठसे (Fingerprint) आणि डोळ्यांचे स्कॅन (Iris) यांसारखा बायोमेट्रिक डेटा एका क्लिकवर लॉक किंवा अनलॉक करू शकतात, ज्यामुळे डेटाचा गैरवापर रोखता येईल.

'वन फॅमिली – वन ॲप' आणि इतर नवीन सुविधा

या नवीन ॲपमध्ये वापरकर्त्यांच्या सोयीसाठी 'वन फॅमिली – वन ॲप' (One Family – One App) ही संकल्पना आणण्यात आली आहे. या अंतर्गत एकाच स्मार्टफोनमध्ये कुटुंबातील जास्तीत जास्त पाच सदस्यांचे आधार प्रोफाईल लिंक आणि मॅनेज करता येऊ शकतात. तसेच, नागरिकांना आधार केंद्रामध्ये न जाता स्वतःच्या मोबाईलवरूनच पत्ता किंवा मोबाईल क्रमांक अद्ययावत (Update) करण्याची सुविधाही यात दिली आहे. वापरकर्त्यांना त्यांच्या सुविधेनुसार इंग्रजीसह १२ भारतीय भाषांमध्ये हे ॲप वापरता येईल.

ॲप सेट करण्याची पद्धत आणि मोफत अपडेटची मुदतवाढ

नवीन ॲप वापरण्यासाठी नागरिकांना गुगल प्ले स्टोअर किंवा ॲपल ॲप स्टोअरवरून अधिकृत 'Aadhaar' ॲप डाउनलोड करावे लागेल. त्यानंतर नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांक टाकून ओटीपी आणि फेस ऑथेंटिकेशनची प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल. सुरक्षेसाठी युजर्सना ६ अंकी पिन सेट करावा लागेल. दरम्यान, माय-आधार (myAadhaar) पोर्टलवर ओळख आणि पत्त्याची कागदपत्रे ऑनलाईन मोफत अद्ययावत करण्याची सुविधा १४ जून २०२७ पर्यंत वाढवली आहे. त्यामुळे नागरिकांना कागदपत्रे अपडेट करण्यासाठी आणि नवीन ॲपवर शिफ्ट होण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळणार आहे.