मुख्य प्रवाहातील सोशल मीडिया नेटवर्कचा वापर करून प्रौढ आणि लैंगिकदृष्ट्या स्पष्ट कंटेंटसाठी प्रेक्षकवर्ग उभा करणाऱ्या क्रिएटर्स आणि इन्फ्लुएन्सर्सवरील देखरेख वाढत चालली आहे. उत्तर प्रदेशातील स्मृती जैन यांच्यावर राजस्थानमध्ये गुन्हेगारी तपासानंतर झालेल्या अटकेमुळे हा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. यासोबतच जसलिन कौर यांच्यासारख्या इन्फ्लुएन्सर्सबाबतही चर्चा सुरू आहे, जे स्क्रिप्टेड "कपल" व्हिडिओंच्या माध्यमातून मुख्य प्रवाहातील सोशल मीडिया प्रमोशन आणि प्रौढ कंटेंट प्लॅटफॉर्म यांच्या सीमारेषेवर काम करतात. कठोर मॉडरेशनची सार्वजनिक मागणी वाढत असताना, मेटाच्या अंमलबजावणी क्षमतेबाबत, नियामक जबाबदाऱ्यांबाबत आणि इन्स्टाग्राम क्रिएटर्सना लागू असलेल्या अंतर्गत नियमांबाबत प्रश्न कायम आहेत.

स्मृती जैन प्रकरण काय आहे

२०२५ मध्ये राजस्थानमधील जैसलमेर येथे एक व्हिडिओ व्हायरल झाला, ज्यात एका वृद्ध व्यक्तीसोबत आक्षेपार्ह कृत्य केल्याचे दिसत होते. या प्रकरणी पोलिसांनी तातडीने कारवाई करत उत्तर प्रदेशच्या रहिवासी स्मृती जैन आणि बिहारमधील शानू कुमार यांना नोएडाहून ताब्यात घेतले आणि जैसलमेरला आणले. आयटी कायदा आणि भारतीय न्याय संहितेअंतर्गत गुन्हा दाखल करण्यात आला. दोघांनाही न्यायालयीन कोठडीत पाठवण्यात आले.

पोलिसांच्या माहितीनुसार, आरोपींनी अशा प्रकारचे आणखी व्हिडिओ बनवल्याचा संशय आहे, ज्यात दौसा जिल्ह्यातील एका प्रकरणाचाही समावेश आहे. स्मृती जैन या इन्स्टाग्राम आणि यूट्यूबवर प्रौढ कंटेंट तयार करणाऱ्या क्रिएटर होत्या, अशी माहिती पोलिसांनी दिली. या प्रकरणाने "कंटेंट क्रिएशन" आणि गुन्हेगारी शोषण यामधील सीमारेषेचा मुद्दा ऐरणीवर आणला.

जसलिन कौर आणि "कपल कंटेंट" चा वाढता ट्रेंड

स्मृती जैन प्रकरणाव्यतिरिक्त, जसलिन कौर यांच्यासारख्या इन्फ्लुएन्सर्सभोवतीही चर्चा सुरू आहे. असे क्रिएटर्स स्क्रिप्टेड "कपल" व्हिडिओंच्या माध्यमातून मुख्य प्रवाहातील सोशल मीडियावर प्रेक्षकवर्ग तयार करतात आणि नंतर हा प्रेक्षकवर्ग प्रौढ कंटेंट प्लॅटफॉर्मकडे वळवण्याचा प्रयत्न करतात, असा आरोप केला जातो. इन्स्टाग्रामसारख्या प्लॅटफॉर्मवर थेट लैंगिक कंटेंट पोस्ट करण्यास बंदी असल्याने, असे क्रिएटर्स सूचक कंटेंट आणि बाह्य लिंकच्या माध्यमातून नियमांच्या सीमारेषेवर काम करत असल्याचे दिसून येते.

स्मृती जैन प्रकरणाने भारतात डिजिटल कंटेंट निर्मिती, संमती आणि कायदेशीर जबाबदारी यासंदर्भात व्यापक चर्चेला सुरुवात केली आहे. सायबर तज्ज्ञ आणि कायदा अंमलबजावणी यंत्रणा आता सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म आणि प्रौढ कंटेंट सेवांमधील "फनेल" प्रक्रियेवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत, जिथे क्रिएटर्स प्रथम मुख्य प्रवाहातील प्लॅटफॉर्मवर प्रेक्षकवर्ग तयार करतात आणि नंतर त्यांना बाह्य प्रौढ कंटेंट सेवांकडे वळवतात.

तज्ज्ञांच्या मते, नियमांची चौकट स्पष्ट असली तरी मोठ्या प्रमाणावरील कंटेंट व्यवस्थापन आणि सीमारेषेवरील प्रकरणे ओळखण्याची यंत्रणा अजूनही पुरेशी सक्षम नाही. यामुळे नियामक आणि प्लॅटफॉर्म या दोघांवरही अधिक पारदर्शक आणि जलद अंमलबजावणीसाठी दबाव वाढत आहे.