Makar Sankranti 2026 Sugad Puja Vidhi: सुगड पूजन कधी आणि कसे करावे? जाणून घ्या शुभ मुहूर्त, साहित्य आणि विधी

मुंबई: मकर संक्रांतीचा सण हा केवळ तिळगुळाचा गोडवा देणारा नसून, तो निसर्गाच्या दातृत्वाचा सन्मान करणारा सण आहे. या दिवशी सुवासिनींद्वारे केल्या जाणाऱ्या 'सुगड पूजनाला' विशेष महत्त्व असते. नवीन धान्याची आणि मातीची पूजा करण्याची ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या चालत आली आहे. २०२६ मध्ये मकर संक्रांत बुधवारी साजरी होत असून, या दिवशी सुगड पूजन नेमके कधी आणि कोणत्या पद्धतीने करावे, याबाबतची उत्सुकता महिलांमध्ये आहे.

सुगड पूजन म्हणजे काय?

'सुगड' हा शब्द 'सुघट' या संस्कृत शब्दावरून आला आहे, ज्याचा अर्थ 'चांगला घट' असा होतो. ही मातीची छोटी मडकी निसर्गातील घटकांचे प्रतिनिधित्व करतात. यामध्ये नवीन पिकातील धान्य भरून त्याची पूजा केली जाते. ही पूजा म्हणजे आपल्याला अन्न देणाऱ्या धरणीमातेचे आभार मानण्याची एक पद्धत आहे.

सुगड पूजनाचा शुभ मुहूर्त

मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो. २०२६ मध्ये १४ जानेवारी रोजी सकाळी सूर्य संक्रमण होत आहे. सुगड पूजन हे साधारणपणे संक्रांतीच्या दिवशी सकाळी १०:०० ते दुपारी १:३० च्या दरम्यान करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. तरीही, स्थानिक परंपरांनुसार अनेक ठिकाणी पहाटे किंवा दुपारी सूर्यास्त होण्यापूर्वी हे पूजन केले जाते.

सुगड पूजेसाठी आवश्यक साहित्य

सुगड पूजनासाठी प्रामुख्याने दोन मोठी आणि तीन छोटी मातीची मडकी (सुगड) लागतात. याव्यतिरिक्त खालील साहित्य आवश्यक असते:

नवीन धान्य: हरभरे, ऊसाचे तुकडे, बोरे, शेंगा, गव्हाच्या लोंब्या.

इतर: तीळ, गुळ, हळद-कुंकू, अक्षता, फुले.

पूजा साहित्य: पाट, रांगोळी आणि कापूस.

सुगड पूजन करण्याची योग्य पद्धत

१. सर्वप्रथम पूजेच्या जागी रांगोळी काढून त्यावर पाट मांडावा. २. सुगडांना बाहेरून हळद-कुंकवाचे पाच पट्टे ओढावेत. ३. सुगडांमध्ये हरभरे, ऊस, बोरे, तीळ-गुळ आणि गव्हाच्या लोंब्या भराव्यात. ४. पाटावर अक्षता ठेवून त्यावर ही सुगड मांडावीत. ५. धूप, दीप लावून सुगडांची मनोभावे पूजा करावी आणि देवाला तीळ-गुळाचा नैवेद्य दाखवावा. ६. पूजेनंतर ही सुगड सुवासिनींना वाण म्हणून दिली जातात.

सांस्कृतिक महत्त्व

सुगड पूजनामुळे घरातील अन्नाची कमतरता भासत नाही आणि कुटुंबात समृद्धी येते, अशी श्रद्धा आहे. यामध्ये वापरली जाणारी बोरे, ऊस आणि हरभरे हे या ऋतूत येणारे नवीन पीक असते. देवाला हे नवीन पीक अर्पण करून मगच त्याचा स्वतः वापर करणे, ही यामागची मूळ संकल्पना आहे.