File Photo

तुमचा क्रेडिट स्कोअर सावलीप्रमाणे सतत तुमच्यासोबत असतो. तुम्हाला गृहकर्ज मिळेल की नाही, तुम्ही किती व्याजदर भराल आणि कधीकधी घरमालक तुम्हाला घर भाड्याने देईल की नाही, हे सगळं तोच ठरवतो. तरीही भारतातील बहुतेक लोकांना त्यांचा सिबिल स्कोअर नेमका किती आहे याची कल्पनाच नसते. चांगली बातमी? हे जाणून घेण्यासाठी तुम्हाला एक रुपयाही खर्च करावा लागत नाही.

सिबिल तुम्हाला मोफत काय देते

ट्रान्सयुनियन सिबिल, जे भारतातील ६० कोटींहून अधिक व्यक्तींचे क्रेडिट रेकॉर्ड सांभाळणारे क्रेडिट ब्युरो आहे, प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या वेबसाइटद्वारे वर्षातून एकदा मोफत स्कोअर तपासण्याची मुभा देते. ही झाली सर्वात मूलभूत सुविधा. पण इथे एक गोष्ट बरेच लोक चुकवतात: योग्य ठिकाणी कुठे पाहायचं हे माहीत असेल, तर तुम्ही प्रत्यक्षात दर महिन्याला कोणतीही रक्कम न भरता तुमचा सिबिल स्कोअर तपासू शकता.

ही युक्ती खरं तर युक्ती मुळीच नाही. भारतातील अनेक बँका आणि वित्तीय अ‍ॅप्सनी आपल्या ग्राहकांना मोफत क्रेडिट स्कोअर उपलब्ध करून देण्यासाठी सिबिलशी भागीदारी केली आहे. तुमचं एचडीएफसी बँक, आयसीआयसीआय बँक, एसबीआय किंवा अ‍ॅक्सिस बँकेत खातं असेल, तर तुम्ही त्यांच्या इंटरनेट बँकिंग पोर्टल किंवा मोबाइल अ‍ॅपद्वारे कोणत्याही अतिरिक्त खर्चाशिवाय check cibil score करू शकता. या बँका ट्रान्सयुनियन सिबिलकडून तुमचा स्कोअर घेतात आणि तो त्यांच्या डिजिटल बँकिंग सुविधांचा भाग म्हणून दाखवतात. हे पाहण्यासाठी तुम्हाला कर्ज किंवा क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज करण्याची गरज नाही. तुम्ही फक्त लॉगिन करा आणि पाहा.

जे अ‍ॅप्स पैसे न आकारता तुमचा स्कोअर दाखवतात

क्रेडदेखील तेच करते, जे क्रेडिट कार्ड व्यवस्थापनाभोवती बनवलेलं असून साहजिकच तुमचा क्रेडिट डेटा घेऊन येते. बजाज फिनसर्व्हचं अ‍ॅपही तसंच करतं.

हे प्लॅटफॉर्म ही सुविधा फुकट देऊ शकतात कारण क्रेडिट स्कोअर उपलब्ध करून दिल्याने वापरकर्ते त्यांच्या परिसंस्थेत येतात. एकदा तुम्ही तुमचा स्कोअर पाहिला की, त्याच्यासोबत मांडलेल्या कर्जाच्या ऑफर किंवा क्रेडिट कार्ड डील्स पाहण्याची शक्यता वाढते. हाच त्यांचा व्यवसाय आहे. तुमचा स्कोअर डेटा हे आमिष आहे, आणि वित्तीय उत्पादनांच्या शिफारशी हे उत्पन्नाचं साधन. तुम्ही पैशांनी देत नसाल, पण तुम्ही लक्ष आणि डेटा देऊन त्याची किंमत मोजता. ही तडजोड तुम्हाला खटकते की नाही, हा वैयक्तिक निर्णय आहे.

महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, हे स्कोअर तपासणं "सॉफ्ट इन्क्वायरी" असतं. त्याचा तुमच्या क्रेडिट स्कोअरवर अजिबात परिणाम होत नाही. ही एक सामान्य भीती आहे, आणि ती निराधार आहे. सॉफ्ट इन्क्वायरी म्हणजे तुम्ही स्वतःच तुमचा अहवाल पाहणं. हार्ड इन्क्वायरी, ज्या तुमचा स्कोअर थोडासा कमी करतात, त्या फक्त तेव्हाच होतात जेव्हा तुम्ही क्रेडिटसाठी अर्ज केल्यामुळे एखादा सावकार तुमचा अहवाल काढतो.

थेट स्रोताकडून तुमचा मोफत सिबिल स्कोअर कसा मिळवायचा

तुम्हाला थेट सिबिलकडेच जायचं असेल, तर तेही करता येतं. ट्रान्सयुनियन सिबिल वेबसाइटवरील MySCORE विभागाला भेट द्या आणि नोंदणी करा. मोफत योजनेत तुम्हाला तुमचा स्कोअर आणि अहवाल दर कॅलेंडर वर्षातून एकदा मिळतो. ही मूलभूत आहे, पण ती कामी येते. तुम्हाला तुमच्या पॅन क्रमांकाने तुमची ओळख पडताळावी लागेल, आणि तुम्ही जे सांगता तेच आहात याची खात्री करण्यासाठी तुमच्या क्रेडिट इतिहासावर आधारित काही प्रश्नांची उत्तरं द्यावी लागतील.

सिबिलकडून थेट महिनावार सुविधेसाठी, ते वर्षाला काही शंभर रुपये खर्चाची सबस्क्रिप्शन योजना देतात. पण खरं सांगायचं तर, तुम्ही आधीच एखादं बँकिंग अ‍ॅप वापरत असाल जे दर महिन्याला तुमचा Free CIBIL Score दाखवतं, तर सबस्क्रिप्शनसाठी पैसे भरणं अनावश्यक आहे. तुमच्या बँकेच्या अ‍ॅपवर दिसणारा स्कोअर त्याच डेटाबेसमधून येतो. आकडा अगदी सारखाच असतो.

महिनावार देखरेख का खरोखर महत्त्वाची आहे

स्कोअर एकदा तपासून वर्षभर त्याकडे दुर्लक्ष करणं हे कधीही न तपासण्यापेक्षा बरं आहे, पण ते पुरेसं नाही. क्रेडिट अहवालांमध्ये तुम्ही अपेक्षा कराल त्यापेक्षा जास्त वेळा चुका असतात. काही वर्षांपूर्वी बंद केलेलं एखादं जुनं क्रेडिट कार्ड अजूनही सक्रिय म्हणून दाखवलं जाऊ शकतं. तुम्ही फेडलेलं एखादं कर्ज थकीत म्हणून नोंदलं गेलेलं असू शकतं. त्याहून वाईट म्हणजे, कोणीतरी तुमच्या पॅनचा वापर करून तुमच्या नावावर क्रेडिट घेतलेलं असू शकतं, आणि त्या फसवणुकीचं पहिलं लक्षण तुमच्या क्रेडिट अहवालावरील एखादं अनोळखी खातं असू शकतं.

महिनावार देखरेख या समस्या वेळेत पकडते. तुमचा स्कोअर एका महिन्यापासून दुसऱ्या महिन्यात ५० गुणांनी घसरला, तर काहीतरी घडलं आहे. कदाचित एखादं पेमेंट चुकीने उशिराचं म्हणून नोंदलं गेलं असेल. कदाचित बँकेने तुम्हाला न सांगता तुमची क्रेडिट मर्यादा कमी केल्यामुळे क्रेडिट यूटिलायझेशन रेशो वाढला असेल. कारण काहीही असो, हे जाणून घ्यायचं आहे ते मागोवा अजून ताजा आणि सुधारण्याजोगा असतानाच.

चूक आढळल्यास काय करावं

तुमच्या सिबिल अहवालात काही चुकीचं दिसलं, तर तुम्ही सिबिल वेबसाइटद्वारे थेट तक्रार नोंदवू शकता. त्यानंतर सिबिल ती माहिती नोंदवणाऱ्या सावकाराशी संपर्क साधते, आणि सावकाराला उत्तर देण्यासाठी ३० दिवस मिळतात. सावकाराने चूक मान्य केली, तर सिबिल तुमचा अहवाल दुरुस्त करते. सावकार सहमत नसेल, तर तुम्ही हे प्रकरण वरच्या स्तरावर नेऊ शकता. ही प्रक्रिया तत्काळ नसते आणि निराशाजनकही असू शकते, पण ती कामी येते.

प्रत्येक गोष्टीच्या नोंदी ठेवा. तुमच्या अहवालाचे स्क्रीनशॉट, पेमेंट दाखवणाऱ्या बँक स्टेटमेंटच्या प्रती, तुम्ही फेडलेल्या कर्जांची क्लोजर पत्रं. दस्तऐवजांमुळे तक्रारी लवकर मार्गी लागतात आणि अडचण आली तर तुम्हाला बळ मिळतं.

मोफत स्कोअर तपासणीबद्दलचा सारांश

तुमच्या सिबिल स्कोअरवर देखरेख ठेवण्यासाठी आजवर कधी नव्हते इतके मोफत पर्याय तुमच्याकडे आहेत. तुमच्या बँकेचं अ‍ॅप, फिनटेक प्लॅटफॉर्म आणि सिबिलची स्वतःची वेबसाइट यांच्यामुळे तुमच्या क्रेडिट आरोग्याबाबत अंधारात राहण्याचं काहीच कारण नाही. एक पद्धत निवडा, फोनवर महिनावार आठवण लावा आणि खरोखरच अहवाल पाहा. महिन्याला पाच मिनिटं तुम्हाला अशा अनपेक्षित गोष्टींपासून वाचवू शकतात ज्या दुरुस्त करायला महिने लागतात.