QuickLY
Socially
चालू आर्थिक वर्षासाठी आयटीआर (ITR) भरलेल्या अनेक करदात्यांना अद्याप त्यांचा परतावा मिळालेला नाही, त्यामुळे अनेकांमध्ये संभ्रम आणि चिंता निर्माण झाली आहे. AY 2026-27 साठी काही करदात्यांना काही तासांतच परतावा मिळाल्याची उदाहरणे समोर आली असली, तरी लाखो करदात्यांना मात्र प्रतीक्षा करावी लागत आहे.
जलद परताव्याची उदाहरणे, तरीही चिंता कायम
कर सल्लागारांच्या मते, यंदा अचूक आणि वेळेत सत्यापित केलेले विवरणपत्र भरणाऱ्या करदात्यांना तुलनेने वेगाने परतावा मिळत आहे. एका सनदी लेखापालाने सोशल मीडियावर सांगितले की, ६ जुलै रोजी दुपारी साडेबारा वाजता भरलेले विवरणपत्र एका तासात प्रक्रिया होऊन त्याच दिवशी दुपारी तीन वाजेपर्यंत परतावा जमा झाला होता.
मात्र हे चित्र सर्वांसाठी सारखे नाही. तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, २०२६ मध्ये २४ लाखांहून अधिक करदात्यांचा परतावा विवरणपत्र भरल्यानंतर ९० दिवसांहून अधिक काळ रखडण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे करदात्यांचा अनुभव संमिश्र स्वरूपाचा असल्याचे स्पष्ट होते.
परतावा लांबण्यामागील प्रमुख कारणे
तज्ज्ञांच्या मते परतावा विलंबामागे अनेक कारणे असू शकतात:
- फॉर्म २६एएस आणि एआयएसमधील तफावत: विवरणपत्रात नमूद केलेली माहिती आणि फॉर्म २६एएस, वार्षिक माहिती विवरण (एआयएस) किंवा करदाता माहिती सारांश (टीआयएस) यामधील आकडे जुळत नसल्यास प्रक्रिया रखडते. नियोक्ता किंवा बँकांनी कापलेला टीडीएस विवरणपत्र भरतेवेळी फॉर्म २६एएसमध्ये अद्ययावत न झाल्यास, तसेच पगार, व्याज उत्पन्न किंवा भांडवली नफा चुकीच्या पद्धतीने नोंदवला गेल्यास अशा तफावती निर्माण होतात.
- मोठ्या रकमेच्या परताव्यांची पडताळणी: ५० हजार रुपयांहून अधिक किंवा मागील वर्षांच्या तुलनेत जास्त परतावा दावा करणाऱ्या करदात्यांना यंदा अधिक विलंबाचा सामना करावा लागत आहे, कारण विभाग विस्तारित माहितीसाठ्याचा वापर करून प्रत्येक दाव्याची पडताळणी करत आहे.
- बँक खात्याची पूर्वपडताळणी नसणे: बँक खाते तपशील पूर्वपडताळित (प्री-व्हॅलिडेटेड) नसल्यास परतावा जमा होण्यास अडथळा येतो.
- गुंतागुंतीचे विवरणपत्र फॉर्म: आयटीआर-१ आणि आयटीआर-४ सारखे साधे फॉर्म सामान्यतः लवकर प्रक्रिया होतात, तर आयटीआर-२ आणि आयटीआर-३ फॉर्मना अतिरिक्त पडताळणीमुळे अधिक वेळ लागू शकतो.
- मुदतीजवळ भरलेले विवरणपत्र: मुदतीजवळ मोठ्या प्रमाणात विवरणपत्रे भरली गेल्यास प्रक्रियेवर ताण येऊन परतावा लांबू शकतो.
प्रक्रिया केंद्रावरील ताण
बंगळुरू येथील केंद्रीकृत प्रक्रिया केंद्रावर (सीपीसी) दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात विवरणपत्रे येत असल्याने त्यावर सातत्याने ताण असतो. जवळपास ८.८ कोटी विवरणपत्रांच्या प्रचंड संख्येमुळे सीपीसीच्या प्रक्रिया क्षमतेवर ताण आला असून, साधारणपणे चार ते पाच आठवड्यांचा नेहमीचा कालावधी अनेक करदात्यांसाठी काही महिन्यांपर्यंत वाढला आहे.
गेल्या वर्षीच्या आकडेवारीनुसार, सुमारे ८ कोटी ७९ लाखांहून अधिक विवरणपत्रांपैकी जवळपास २४ लाख ६४ हजार विवरणपत्रे, म्हणजे सुमारे २.८ टक्के, तीन महिन्यांहून अधिक काळ प्रलंबित होती. हा आकडा टक्केवारीत कमी वाटत असला, तरी प्रत्यक्षात लाखो करदाते प्रभावित होतात.
परतावा स्थिती कशी तपासावी
करदाते खालील पद्धतीने त्यांच्या परताव्याची स्थिती तपासू शकतात:
१. आयकर ई-फायलिंग पोर्टलला भेट द्या.
२. पॅन आणि पासवर्ड वापरून लॉगिन करा.
३. 'ई-फाइल' मध्ये जाऊन 'इन्कम टॅक्स रिटर्न्स' निवडा आणि 'व्ह्यू फाइल्ड रिटर्न्स' वर क्लिक करा.
४. योग्य मूल्यांकन वर्ष (एवाय २०२६-२७) निवडा.
५. 'व्ह्यू डिटेल्स' वर क्लिक केल्यास परताव्याची सद्यस्थिती दिसेल.
एनएसडीएल प्रोटीन पोर्टलवरही स्टेट बँक ऑफ इंडियाने (एसबीआय) परतावा जमा केला आहे का, हे तपासता येते.
विलंब टाळण्यासाठी काय करावे
तज्ज्ञांच्या मते, काही सोप्या उपायांनी परतावा लवकर मिळण्याची शक्यता वाढते. बँक खात्याचे तपशील आधीच पडताळून घ्यावेत आणि विवरणपत्र भरल्यानंतर लगेचच ई-व्हेरिफाय करावे, असा सल्ला कर सल्लागार देतात. तसेच विवरणपत्र मुदतीपूर्वी आणि अचूक माहितीसह भरणे महत्त्वाचे ठरते.
फॉर्म २६एएस किंवा एआयएसमधील तपशील चुकीचे वाटल्यास त्याबाबत विभागाकडे तात्काळ अभिप्राय (फीडबॅक) नोंदवावा, असेही सुचवण्यात येते.
विलंब झाल्यास व्याज मिळण्याचा अधिकार
महत्त्वाची बाब म्हणजे, परतावा विलंबाने मिळाल्यास करदात्यांना नुकसान भरपाई म्हणून व्याजाचा हक्क असतो. आयकर विभागाकडून परतावा विलंबित झाल्यास, विवरणपत्र भरण्याच्या मुदतीपासून परताव्याच्या रकमेवर दरमहा ०.५ टक्के म्हणजेच वार्षिक ६ टक्के दराने व्याज देण्याची तरतूद आहे.
एकंदरीत, AY 2026-27 साठी काही करदात्यांना जलद परतावा मिळत असला तरी, चुकीची माहिती, तफावती किंवा मोठ्या रकमेच्या दाव्यांमुळे अनेकांना प्रतीक्षा करावी लागत आहे. योग्य कागदपत्रे आणि वेळेत सत्यापन केल्यास विलंब टाळता येऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
