Vibhuvana Sankashti Chaturthi 2026 Moonrise Time: तारीख, धार्मिक महत्त्व आणि महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमधील चंद्रोदयाची वेळ
अधिक ज्येष्ठ महिन्यानिमित्त यंदा ३ जून २०२६ रोजी अत्यंत दुर्मिळ अशी विभुवन संकष्टी चतुर्थी साजरी केली जात आहे. जाणून घ्या या व्रताचे महत्त्व, पूजेचा शुभ मुहूर्त आणि मुंबई, पुण्यासहीत महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमधील चंद्रोदयाची अचूक वेळ.
हिंदू पंचांगानुसार, यंदाची ज्येष्ठ महिन्यातील संकष्टी चतुर्थी अत्यंत विशेष आणि दुर्मिळ मानली जात आहे. यंदा अधिक मास (धोंड्याचा महिना) आल्यामुळे या चतुर्थीला 'विभुवन संकष्टी चतुर्थी' (Vibhuvana Sankashti Chaturthi) म्हणून ओळखले जात आहे. ३ वर्षांतून एकदाच येणारा हा योग बुधवार, ३ जून २०२६ रोजी जुळून आला आहे. संकष्टी चतुर्थीच्या व्रतामध्ये रात्रीचे चंद्रदर्शन आणि चंद्राला अर्घ्य देण्याला सर्वोच्च महत्त्व असल्याने, हा उपवास ३ जून रोजीच केला जात आहे.
पंचांगानुसार, अधिक मासाच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्थी तिथी बुधवार, ३ जून २०२६ रोजी रात्री ९ वाजून २१ मिनिटांनी सुरू होत आहे आणि गुरुवार, ४ जून रोजी रात्री ११ वाजून ३० मिनिटांनी संपणार आहे. ४ जून रोजी दिवसभर चतुर्थी तिथी असले, तरी रात्रीच्या वेळी चंद्रोदयाची वेळ ३ जूनच्या रात्री येत आहे. त्यामुळे शास्त्रोक्त नियमांनुसार उपवास ३ जून रोजीच पाळला जाईल. या दिवशी सकाळी ५ वाजून २८ मिनिटांपासून ते ११ वाजून ४६ मिनिटांपर्यंत पूजेसाठी अत्यंत शुभ मानला गेलेला 'सिद्धी योग' देखील जुळून आला आहे.
महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमधील चंद्रोदय वेळ (Moonrise Timings)
संकष्टी चतुर्थीचा उपवास करणाऱ्या भाविकांसाठी चंद्रोदयाची वेळ अत्यंत महत्त्वाची असते, कारण चंद्रदर्शन करून अर्घ्य दिल्याशिवाय हा उपवास सोडला जात नाही. ३ जून २०२६ रोजी महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांमध्ये चंद्रोदयाची वेळ खालीलप्रमाणे असेल:
मुंबई (Mumbai): रात्री ९ वाजून ५० मिनिटे
पुणे (Pune): रात्री ९ वाजून ५२ मिनिटे
नागपूर (Nagpur): रात्री ९ वाजून ३२ मिनिटे
नाशिक (Nashik): रात्री ९ वाजून ५१ मिनिटे
छत्रपती संभाजीनगर (Chhatrapati Sambhajinagar): रात्री ९ वाजून ४५ मिनिटे
कोल्हापूर (Kolhapur): रात्री ९ वाजून ५५ मिनिटे
विभुवन संकष्टी चतुर्थीचे विशेष धार्मिक महत्त्व
तीन वर्षांतून एकदा येणाऱ्या अधिक मासात ही चतुर्थी येत असल्याने या दिवशी विघ्नहर्ता भगवान गणेशाच्या 'विभुवन गणपती' रूपाची पूजा केली जाते. अधिक मास हा भगवान विष्णूंना समर्पित असतो, त्यामुळे या काळात गणेश पूजनासोबतच विष्णूंची उपासना केल्याने दुप्पट फळ मिळते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. हे व्रत केल्याने जीवनातील सर्व प्रकारचे आर्थिक, मानसिक आणि कौटुंबिक अडथळे दूर होतात आणि घरात सुख-समृद्धी नांदते असे मानले जाते.
पूजा विधी आणि व्रत सोडण्याची पद्धत
या दिवशी भाविक सकाळी लवकर उठून स्नान करतात आणि गणपती बाप्पाच्या व्रताचा संकल्प करतात. पूजेदरम्यान बाप्पाला दुर्वा, लाल फुले आणि मोदकांचा नैवेद्य अर्पण केला जातो. त्यानंतर दिवसभर उपवास धरून रात्री पंचांगानुसार दिलेल्या वेळेत चंद्राचे दर्शन घेतले जाते. चंद्राला दूध आणि पाण्याचे अर्घ्य दिल्यानंतर, गणेश मंत्रांचा जप आणि आरती करून उपवास सोडला (पारण केले) जातो.