QuickLY
Socially
गणेश भक्तांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जाणारा 'विभुवन संकष्टी चतुर्थी'चा उपवास यंदा बुधवार, ३ जून २०२६ रोजी केला जाणार आहे. अधिक मास किंवा मलमासामध्ये येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थीला धार्मिक ग्रंथांमध्ये 'विभुवन संकष्टी चतुर्थी' म्हणून ओळखले जाते.
हा योग दर तीन वर्षांनी एकदाच येत असल्यामुळे या दिवसाला विशेष आध्यात्मिक महत्त्व आहे. संकष्टीच्या उपवासात चंद्रदर्शनाला आणि चंद्राला अर्घ्य देण्याला मुख्य स्थान असून, ३ जून रोजी रात्रीच्या वेळी चंद्रोदय होणार आहे.
तिथीबाबतचा संभ्रम आणि अचूक तारीख
यंदा चतुर्थी तिथी दोन दिवसांवर येत असल्यामुळे भाविकांमध्ये उपवासाच्या तारखेबाबत काहीसा संभ्रम निर्माण झाला होता. पंचांगानुसार, कृष्ण पक्षातील चतुर्थी तिथी बुधवार, ३ जून २०२६ रोजी रात्री ०९:२१ वाजता सुरू होत असून, ती गुरुवार, ४ जून २०२६ रोजी रात्री ११:३० वाजता समाप्त होईल.
संकष्टी चतुर्थीचा उपवास हा रात्रीच्या चंद्रोदयाशी संबंधित असतो. ३ जून रोजी रात्रीच्या वेळी चतुर्थी तिथी उपलब्ध असून त्याच रात्री चंद्रोदय होणार आहे. त्यामुळे शास्त्रीय नियमांनुसार संकष्टी चतुर्थीचा मुख्य उपवास बुधवार, ३ जून रोजीच ठेवला जाईल.
३ जून २०२६ रोजी प्रमुख शहरांमधील चंद्रोदयाची वेळ
संकष्टी चतुर्थीचा उपवास रात्री चंद्रदेवाला अर्घ्य दिल्याशिवाय पूर्ण मानला जात नाही. राज्यातील आणि देशातील प्रमुख शहरांनुसार चंद्रोदयाच्या वेळेत काही मिनिटांचा फरक असतो.
३ जून रोजीचा प्रादेशिक चंद्रोदय काळ खालीलप्रमाणे आहे.
मुंबई: रात्री ०९:५० वाजता
पुणे: रात्री ०९:५२ वाजता
नाशिक: रात्री ०९:५१ वाजता
नागपूर: रात्री ०९:३५ वाजता
छत्रपती संभाजीनगर: रात्री ०९:४६ वाजता
नवी दिल्ली: रात्री ०९:४५ वाजता
कोलकाता: रात्री ०९:२५ वाजता
विभुवन संकष्टीचे विशेष धार्मिक महत्त्व
तीन वर्षांतून एकदा येणाऱ्या अधिक मासातील या संकष्टीला भगवान गणेशाच्या 'विभुवन पालक' रूपाची पूजा केली जाते. हे रूप तिन्ही लोकांचे रक्षक मानले जाते.
या दिवशी बुधवारचा दुर्मिळ योगायोग आल्यामुळे पूजेचे फळ अधिक वाढले आहे. या दिवशी व्रत केल्याने घरातील आर्थिक अडचणी, मानसिक ताण आणि कामातील मोठे अडथळे दूर होतात, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
पूजा विधी आणि उपवास सोडण्याची पद्धत
या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि गणपती बाप्पाच्या पूजेचा संकल्प करावा. पूजेच्या पाटावर पिवळे किंवा लाल वस्त्र पसरवून त्यावर गणेश मूर्तीची स्थापना करावी.
बाप्पाला शुद्ध गंगाजल किंवा पंचामृताने अभिषेक घालून २१ दुर्वांची जुडी, ताजी लाल फुले आणि मोदक अथवा नारळाच्या लाडूंचा नैवेद्य अर्पण करावा. दिवसभर सात्त्विक उपवास करावा.
रात्री वर दिलेल्या वेळेनुसार चंद्रोदय झाल्यानंतर एका तांब्यामध्ये शुद्ध पाणी घेऊन, त्यात थोडे कच्चे दूध आणि अक्षता मिसळून चंद्रदेवाला अर्घ्य द्यावे. त्यानंतर गणपती बाप्पाची आरती करून मोदकाचा प्रसाद ग्रहण करून उपवास सोडावा.
