मंगळागौर आरती: श्रावणातील अखंड सौभाग्याची प्रार्थना; जाणून घ्या आरतीचे मूळ शब्द आणि पूजेचे महत्त्व

श्रावण महिन्यात दर मंगळवारी नवविवाहित महिला आणि सुवासिनी मंगळागौरीचे व्रत अत्यंत भक्तीभावाने आणि उत्साहात करतात. लग्नानंतरच्या पहिल्या पाच वर्षांत हे व्रत करण्याची परंपरा महाराष्ट्रात पूर्वापार चालत आली आहे. पार्वती आणि शंकराची आराधना करून अखंड सौभाग्य, पतीचे दीर्घायुष्य आणि कौटुंबिक सौख्याची प्रार्थना या दिवशी केली जाते. पूजेच्या समाप्तीनंतर म्हटली जाणारी 'जय देवी मंगळागौरी' ही आरती या व्रताचा मुख्य आणि अत्यंत पवित्र भाग मानली जाते.

हिंदू धर्मशास्त्रांनुसार, मंगळागौरीचे पूजन केल्याने वैवाहिक जीवनातील अडचणी दूर होतात आणि घरात सुख-समाधान नांदते. या दिवशी सोळा प्रकारच्या पत्री, फुले आणि नैवेद्य अर्पण करून देवीची षोडशोपचार पूजा बांधली जाते.

पूजा पूर्ण झाल्यावर सर्व महिला एकत्र येऊन सामूहिक आरती करतात. रात्रीच्या वेळी पारंपरिक मंगळागौरीचे खेळ, गाणी आणि उखाणे घेऊन जागरण केले जाते, ज्यामुळे महिलांमधील परस्पर स्नेह आणि सांस्कृतिक वारसा जपला जातो.

श्री मंगळागौरीची संपूर्ण पारंपरिक आरती

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी.

रत्नांचे दिवे. माणिकांच्या वाती. हिरेया मोती ज्योती.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (धृ.)

मंगळमूर्ती उपजली कार्या. प्रसन्न झाली अल्पायुषी राया.

तिष्ठली राज्यबाळी. अहेवपण द्यावया.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (१)

पूजेला ग आणिती जाईजुईच्या कळ्या. सोळा तिकटीं सोळा दुर्वा.

सोळा परींची पत्री. जाई जुई आबुल्या.

शेवंती नागचांफे. पारिजातकें मनोहरें.

गोकर्ण महाफुलें. नंदेटें तगरें. पूजेला ग आणिलीं.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (२)

साळींचे तांदूळ मुगाची डाळ. आळणी खिचडी रांधिती नारी.

आपुल्या पतीलागीं. सेवा करिती फार.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (३)

आमडुमें डुमडुमें वाजंत्रें वाजती. कळावी कांकणें गौरीला शोभती.

शोभती बाजुबंद. कानीं कापांचे गवे. ल्यायिली अंबा शोभे.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (४)

न्हाऊनी माखुनी मौनी बैसली. पाटावाची चोळी क्षीरोदक नेसली.

स्वच्छ बहुत होऊनी. अंबा पूजूं लागली.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (५)

सोनियाचे ताटीं घातल्या पंचारती. मध्यें उजळती कापुराच्या वाती.

करा धूपदीप. आतां नैवेद्य. षड्रस पक्वान्नं. ताटीं भरा बोनें.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (६)

लवलाहें तिघे काशीसी निघालीं. माउली मंगळागौर भिजवूं विसरली.

मागूनी परतुनीयां आली. अंबा स्वयंभू देखिली.

देऊळ सोनियाचें खांब हिरेयांचें. वरती कळस मोतियांचा.

जय देवी मंगळागौरी. ओंवाळीन सोनियाताटी. (७)

आरतीचे पठण आणि पद्धत

मंगळागौरीची आरती करताना कापूर आणि तुपाच्या वातींचा वापर करून पंचारती ओवाळण्याची पद्धत आहे. आरती शांत चित्ताने, सुस्पष्ट उच्चारात आणि सर्व महिलांनी एकत्र मिळून म्हटल्यास पूजेचे पावित्र्य अधिक वृद्धिंगत होते. आरतीनंतर देवीची कहाणी वाचून आणि प्रसाद वाटून पूजेची सांगता केली जाते.