विश्वकर्मा पूजा कधी आहे? तारीख, शुभ मुहूर्त आणि महत्त्व - संपूर्ण मार्गदर्शक

प्रत्येक वर्षी सूर्य कन्या राशीत प्रवेश करतो, त्या दिवशी भगवान विश्वकर्मा यांची जयंती म्हणजेच विश्वकर्मा पूजा मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. 'देवांचे शिल्पकार' म्हणून ओळखले जाणारे भगवान विश्वकर्मा हे सृष्टीचे महान वास्तुविशारद आहेत. यंदा २०२६ मध्ये, हा पवित्र सण गुरुवार, १७ सप्टेंबर रोजी येत आहे.

हा दिवस कारागीर, अभियंते, कारखान्यातील कामगार आणि विविध व्यवसायांशी संबंधित लोकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. ते आपल्या कामाच्या ठिकाणी, यंत्रांची आणि अवजारांची पूजा करून भगवान विश्वकर्मांचे आशीर्वाद घेतात, ज्यामुळे त्यांच्या व्यवसायात समृद्धी आणि यश मिळते अशी श्रद्धा आहे.

विश्वकर्मा पूजा २०२६: शुभ मुहूर्त आणि कन्या संक्रांती

पंचांगानुसार, १७ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०७:५८ वाजता कन्या संक्रांतीचा क्षण सुरू होईल, ज्यापासून विश्वकर्मा पूजेसाठी शुभ मुहूर्त सुरू होईल. या दिवशी पूजा करण्यासाठी सकाळी ०७:५८ ते दुपारी १२:४० पर्यंतचा कालावधी अत्यंत शुभ मानला जात आहे. अभिजीत मुहूर्त सकाळी ११:५१ ते दुपारी १२:४० पर्यंत असेल, जो पूजेसाठी विशेष फलदायी मानला जातो.

भगवान विश्वकर्मा: सृष्टीचे शिल्पकार

हिंदू पौराणिक कथेनुसार, भगवान विश्वकर्मा हे देवांचे महान शिल्पकार आणि वास्तुविशारद आहेत. त्यांनीच स्वर्गलोक, सोन्याची लंका, द्वारका नगरी आणि पांडवांची इंद्रप्रस्थ नगरी यांसारख्या भव्य निर्मिती केल्या. तसेच, देवतांसाठी अनेक अस्त्र-शस्त्रे, जसे की इंद्राचे वज्र, भगवान शिवाचे त्रिशूळ आणि भगवान विष्णूंचे सुदर्शन चक्र, यांची निर्मिती देखील त्यांनीच केली आहे. त्यामुळे, त्यांना 'पहिला अभियंता' किंवा 'दैवी अभियंता' असेही म्हटले जाते.

पूजा विधी आणि परंपरा

विश्वकर्मा पूजेच्या दिवशी खालील विधी पाळल्या जातात:

• स्वच्छता: पूजेपूर्वी सर्व कार्यस्थळे, यंत्रे, अवजारे आणि वाहने स्वच्छ केली जातात.
• प्रतिमा स्थापना: एक स्वच्छ चौकी घेऊन त्यावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरून भगवान विश्वकर्मा यांची प्रतिमा किंवा मूर्ती स्थापित केली जाते. गणेशाची पूजा करून पूजेची सुरुवात केली जाते.
• कलश स्थापना: अष्टदल कमल तयार करून त्यावर पाण्याने भरलेला कलश स्थापित करतात.
• नैवेद्य आणि मंत्र: भगवान विश्वकर्मांना हळद, कुंकू, अक्षता (तांदूळ), फुले, चंदन, सुपारी, पान, लौंग, वेलची, कपूर, जनेऊ, गंगाजल, फळे आणि मिठाई अर्पण केली जाते. 'ॐ विश्वकर्मणे नमः' या मंत्राचा जप करून पूजा केली जाते.
• यंत्रपूजा: व्यवसायाशी संबंधित सर्व उपकरणे, मशीन्स, गाड्या आणि कॉम्प्युटर यांचीही पूजा केली जाते. त्यांना तिलक लावून फुले अर्पण केली जातात.
• आरती: पूजेनंतर भगवान विश्वकर्मा यांची आरती केली जाते आणि मिठाई व फळांचा भोग (नैवेद्य) अर्पण केला जातो.

भारतातील प्रादेशिक उत्सव आणि सुट्ट्या

विश्वकर्मा पूजा प्रामुख्याने पश्चिम बंगाल, बिहार, झारखंड, ओडिशा, आसाम, त्रिपुरा, उत्तर प्रदेश आणि कर्नाटक या राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर साजरी केली जाते.

• पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि आसाम: या राज्यांमध्ये १७ सप्टेंबर रोजी हा एक मोठा सार्वजनिक उत्सव असतो, जिथे मातीच्या मूर्ती, पंडाल, लाऊडस्पीकर आणि सामुदायिक भोजन (भोग) आयोजित केले जाते. कोलकातामध्ये या दिवशी पतंगबाजीची स्पर्धा देखील असते. पश्चिम बंगाल सरकारने शासकीय कार्यालये आणि शिक्षण संस्थांसाठी विश्वकर्मा पूजेची सुट्टी १८ सप्टेंबर २०२६ (शुक्रवार) रोजी घोषित केली आहे.
• उत्तर प्रदेश: या राज्यात १७ सप्टेंबर रोजी काही औद्योगिक आणि व्यावसायिक संस्थांमध्ये ऐच्छिक (प्रतिबंधित) सुट्टी असू शकते.
• झारखंड: झारखंडमध्ये १७ सप्टेंबर रोजी विश्वकर्मा पूजेची अधिकृत (राजपत्रित) सुट्टी असते.
• बिहार आणि राजस्थान: या राज्यांमध्ये १७ सप्टेंबर रोजी ऐच्छिक (प्रतिबंधित) सुट्टी असू शकते, जी काही भागात पाळली जाते.

विश्वकर्मा पूजा केवळ एक धार्मिक विधी नाही, तर आपल्या श्रमाचा, कौशल्याचा आणि उपकरणांचा आदर करण्याचा आणि त्यातून समृद्धी प्राप्त करण्याचा हा एक महत्त्वाचा सण आहे. या दिवशी सर्वजण एकत्रितपणे आपल्या कामाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करतात आणि पुढील वाटचालीस शुभेच्छा देतात.