हरिद्वारमध्ये गंगेत आंघोळ करतानाचा व्हायरल व्हिडिओ AI निर्मित असल्याचे फॅक्ट चेकमध्ये उघड, सोनम यादव यांची सायबर शाखेकडे तक्रार
कंटेंट क्रिएटर सोनम यादव हरिद्वारमध्ये गंगेत अंतर्वस्त्रे घालून आंघोळ करत असल्याचा दावा करणारा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाला होता. मात्र फॅक्ट चेकिंग अहवालांनुसार हा व्हिडिओ एआय तंत्रज्ञानाने तयार करण्यात आलेला असून, तो खोटा असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. सोनम यादव यांनी स्वतः हा व्हिडिओ बनावट असल्याचे सांगत सायबर शाखेकडे तक्रार दाखल केली आहे.
कंटेंट क्रिएटर सोनम यादव हरिद्वारमध्ये गंगा नदीत अंतर्वस्त्रे परिधान करून आंघोळ करत असल्याचा दावा करणारा एक व्हिडिओ सोशल मीडियावर वेगाने पसरला होता. मात्र फॅक्ट चेकिंग संस्थांच्या तपासणीत हा व्हिडिओ कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (एआय) साह्याने तयार करण्यात आलेला असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. सोनम यादव यांनी स्वतः हा व्हिडिओ खोटा असल्याचे जाहीर करत, त्याच्या प्रसारणाबाबत सायबर शाखेकडे तक्रार दाखल केल्याचे सांगितले आहे.
गंगा नदीचे धार्मिक महत्त्व आणि हरिद्वारशी संबंधित असल्याचा दावा यामुळे हा व्हिडिओ मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाला आणि त्यावर सोशल मीडियावर विविध प्रतिक्रिया उमटल्या.
सोनम यादव यांचे स्पष्टीकरण
सोनम यादव यांनी इन्स्टाग्रामवरील एका पोस्टमध्ये हा व्हायरल क्लिप आपला खरा व्हिडिओ नसून, तो एआय तंत्रज्ञानाचा वापर करून तयार करण्यात आला किंवा त्यात बदल करण्यात आल्याचे म्हटले आहे. आपल्या मूळ व्हिडिओसोबत हा बनावट व्हिडिओ जोडून पुन्हा अपलोड करू नये, अशी विनंती त्यांनी केली आहे. तसेच असे करताना कोणी आढळल्यास त्याच्यावर लवकरात लवकर कारवाई केली जाईल, असा इशाराही त्यांनी दिला आहे.
आपण याबाबत सायबर शाखेकडे तक्रार दाखल केली असून, ज्यांनी हा व्हिडिओ आधीच अपलोड केला आहे त्यांनी तो लवकरात लवकर डिलीट करावा, असे आवाहनही यादव यांनी केले आहे.
फॅक्ट चेकिंग एजन्सीचा तपास
फॅक्ट चेकिंग संस्था बूमने केलेल्या तपासणीत हा व्हायरल व्हिडिओ डिजिटली बदलण्यात आल्याचे समोर आले. या तपासात मूळ फुटेज सोनम यादव यांच्याच सोशल मीडिया पोस्टपर्यंत पोहोचवण्यात आले. मूळ व्हिडिओमध्ये यादव सलवार परिधान करून गंगेत डुबकी मारताना दिसतात, तर व्हायरल झालेल्या आवृत्तीतील पेहराव मूळ फुटेजपेक्षा वेगळा आहे.
बूमने व्हायरल आणि मूळ व्हिडिओतील फ्रेम्सची तुलना करत, महिलेच्या हालचाली आणि आजूबाजूच्या परिसरातील साम्य ओळखले. तसेच एआय-डिटेक्शन साधनानेही व्हायरल क्लिपमध्ये फेरफार केल्याचे निदर्शनास आणून दिल्याचे बूमच्या अहवालात नमूद आहे.
हर की पौडीशी जोडून खोटा दावा
हा बदललेला व्हिडिओ हरिद्वारमधील हर की पौडी येथे एका महिलेने बिकिनी किंवा अंतर्वस्त्रे परिधान करून आंघोळ केल्याचा दावा करत प्रसारित करण्यात आला होता. या पोस्टमुळे धार्मिक स्थळांवरील वर्तनाबाबत ऑनलाइन चर्चाही सुरू झाली. मात्र फॅक्ट चेकमधील पुराव्यांवरून हे फुटेज फेरफार करण्यात आलेले असून, ते मूळ रेकॉर्डिंगचे अचूक प्रतिनिधित्व करत नसल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
एशियानेट न्यूजेबलने केलेल्या तपासणीतही याआधीच्या एका व्हिडिओत एक महिला पिवळ्या रंगाचा पोशाख परिधान करून नदीत आंघोळ करताना दिसत असल्याचे नमूद करण्यात आले. मात्र बदललेल्या क्लिपमधील महिलेची ओळख आणि त्या फुटेजचे नेमके ठिकाण स्वतंत्रपणे पडताळणी करण्यात आलेले नाही, असेही या तपासणीत म्हटले आहे.
एआय-निर्मित व्हिडिओंचा वाढता धोका
सोनम यादव यांच्या इन्स्टाग्रामवरील निवेदनानुसार, त्यांनी सायबर शाखेकडे तक्रार दाखल केली असून, हा बदललेला व्हिडिओ पुढेही प्रसारित करणाऱ्यांवर कारवाई व्हावी, अशी त्यांची मागणी आहे. एआय-निर्मित आणि एआयद्वारे फेरफार करण्यात आलेले व्हिडिओ मूळ स्रोताची पडताळणी केल्याशिवाय खऱ्या फुटेजपासून वेगळे ओळखणे दिवसेंदिवस अवघड होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर हे प्रकरण समोर आले आहे.
उपलब्ध फॅक्ट चेकिंग पुराव्यांवरून हे स्पष्ट होते की, सोशल मीडियावर व्हायरल झालेला हा व्हिडिओ सोनम यादव यांनी दाव्याप्रमाणे गंगेत आंघोळ केल्याचे खरे रेकॉर्डिंग मानता येणार नाही.