Shimga Festival Information In Marathi: जाणून घ्या कोकणातील 'शिमगोत्सवा'चा इतिहास आणि ग्रामदैवतांच्या पालखीचे धार्मिक महत्त्व

कोकणच्या संस्कृतीचा आरसा आणि गणेशोत्सवाइतकाच महत्त्वाचा मानला जाणारा 'शिमगा' उत्सव यंदा २०२६ मध्ये मोठ्या उत्साहात साजरा होत आहे. पंचांगानुसार, ३ मार्च २०२६ रोजी मुख्य होळी पौर्णिमा असून त्यानिमित्त कोकणातील रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्ह्यांमध्ये तयारी अंतिम टप्प्यात आली आहे. चाकरमान्यांच्या आगमनामुळे कोकण रेल्वे आणि एसटी बस फुल्ल झाल्या असून गावोगावचे 'मांड' आता ढोल-ताशांच्या आवाजाने दुमदुमणार आहेत.

ग्रामदैवतांच्या पालख्यांचे घरोघरी आगमन

कोकणातील शिमग्याचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे ग्रामदैवताचा पालखी सोहळा. फाल्गुन शुद्ध पंचमीपासूनच अनेक ठिकाणी उत्सवाला सुरुवात झाली आहे. या काळात गावातील ग्रामदैवताची पालखी सजवून वाजत-गाजत प्रत्येक घराच्या दारात नेली जाते. देवाला आपल्या घरात पाहुणचारासाठी बोलावण्याची ही परंपरा 'भक्त आणि देव' यांच्यातील अतूट नाते दर्शवते. महिला श्रद्धेने देवीची ओटी भरतात, तर तरुण ढोलच्या तालावर पालखी नाचवत आनंदाने मिरवतात.

लोककला आणि पारंपरिक खेळांची रेलचेल

शिमगा हा केवळ धार्मिक विधी नसून तो लोककलेचा उत्सव आहे. या दिवसात 'संकासूर' हे पात्र घरोघरी जाऊन लोकांचे मनोरंजन करते. यासोबतच रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्गमध्ये दशावतारी नाटके, जाखडी नृत्य आणि नमन यांसारख्या कलाप्रकारांचे आयोजन केले जाते. काही गावांमध्ये आगीतून धावणे किंवा नारळ जिंकणे यांसारखे साहसी खेळ आजही खेळले जातात, जे पर्यटकांचेही लक्ष वेधून घेतात.

चाकरमान्यांसाठी विशेष सोय

शिमगा उत्सवासाठी मुंबई-पुण्यातून लाखो कोकणवासीय आपल्या गावी दाखल होतात. प्रवाशांची ही गर्दी लक्षात घेऊन कोकण रेल्वेने पनवेल-रत्नागिरी आणि दिवा-चिपळूण दरम्यान अतिरिक्त विशेष गाड्या चालवण्याचा निर्णय घेतला आहे. तसेच एसटी महामंडळानेही वाढीव फेऱ्यांचे नियोजन केले असून, खासगी ट्रॅव्हल्सचे दरही तेजीत आहेत. तरीही, "शिमग्याक गावाक जावकच होया" (शिमग्याला गावी जायलाच हवे) या जिद्दीने चाकरमानी गावाची वाट धरत आहेत.

कोकणातील शिमगा हा ऋतू बदलाचा आणि कापणीनंतरच्या आनंदाचा सण मानला जातो. शेतीची कामे आटोपल्यानंतर शेतकरी वर्ग या उत्सवात मोठ्या संख्येने सहभागी होतो. जातीय भेदाभेद विसरून संपूर्ण गाव 'होळीच्या मांडावर' एकत्र येते. पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी अनेक ठिकाणी 'इको-फ्रेंडली' रंगांचा वापर आणि सुक्या लाकडांचीच होळी पेटवण्यावर भर दिला जात आहे.