नोकरी गेल्यास ईपीएफ खात्यातून किती पैसे काढता येतात? जाणून घ्या नियम

नोकरी गमावणे आणि दीर्घकाळ नवीन नोकरी न मिळणे, किंवा अन्य कारणांमुळे बराच काळ रोजगारापासून दूर राहणे, यामुळे व्यक्तीच्या बचतीवर मोठा ताण येऊ शकतो. यामध्ये कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी (EPFO) खात्यात जमा झालेल्या रकमेचाही समावेश होतो. दीर्घकाळ बेरोजगार असलेल्या सदस्यांसाठी जमा पीएफ रक्कम काढणे हा खर्च भागवण्याचा एक पर्याय ठरू शकतो. नोकरदार व्यक्तींना विशिष्ट अटींनुसार आणि ठराविक कारणांसाठी आंशिक पैसे काढण्याची म्हणजेच 'ईपीएफ अ‍ॅडव्हान्स' घेण्याची मुभा असते.

नोकरी सोडल्यानंतर पैसे काढण्याचे नियम

नोकरी सोडल्यानंतर व्यक्ती आपल्या पीएफ रकमेसाठी कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेकडे (ईपीएफओ) अर्ज करू शकते. ईपीएफ योजना २०२६ अंतर्गत, नोकरी गेल्यानंतर सदस्याला तत्काळ आपल्या पीएफ रकमेपैकी ७५ टक्के रक्कम काढता येते. उर्वरित २५ टक्के रक्कम मात्र सदस्य सलग १२ महिने बेरोजगार राहीपर्यंत खात्यातच अडकून राहते.

बारा महिन्यांचा कालावधी पूर्ण झाल्यानंतरच संपूर्ण रक्कम काढण्याचा मार्ग खुला होतो. यामध्ये कर्मचाऱ्याचा हिस्सा, नियोक्त्याचा हिस्सा आणि त्यावर जमा झालेले व्याज या सर्वांचा समावेश असतो. यापूर्वी दोन महिन्यांच्या बेरोजगारीनंतरच संपूर्ण रक्कम काढण्याची मुभा होती, मात्र यंदा जुलैमध्ये लागू झालेल्या नव्या योजनेमुळे हा नियम बदलण्यात आला आहे.

लग्नासाठी नोकरी सोडणाऱ्या महिला सदस्यांना मात्र हा बारा महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी लागू होत नाही, अशी विशेष तरतूद करण्यात आली आहे.  EPFO Claim Status: यूएएन, उमंग ॲप आणि एसएमएसद्वारे पीएफ व पेन्शन दाव्याचा पाठपुरावा कसा कराल? 

पुन्हा नोकरी मिळाल्यास काय होते?

निर्धारित अटींनुसार संपूर्ण रक्कम काढल्यानंतर एखाद्या व्यक्तीला पुन्हा नोकरी मिळाली, तर त्या व्यक्तीला निधीचे सदस्यत्व पुन्हा नव्याने मिळवावे लागते आणि तिला नवीन सदस्य म्हणूनच गणले जाते, अशी माहिती सेवानिवृत्ती निधी संस्थेच्या अधिकृत संकेतस्थळावर देण्यात आली आहे.

सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, पुन्हा नोकरी मिळाल्याने आधी काढलेली ईपीएफ रक्कम परत जमा होत नाही. त्याऐवजी नवीन नियोक्ता सर्वसाधारणपणे सदस्याच्या आधीच्याच युएएन (युनिव्हर्सल अकाउंट नंबर) शी नवीन योगदान जोडतो किंवा तयार करतो, ज्यामुळे नव्या नोकरीअंतर्गत नव्याने योगदान जमा होण्यास सुरुवात होते.

लवकर पैसे काढल्यास कर आकारणी

मात्र, सलग पाच वर्षांची सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी भविष्य निर्वाह निधी काढल्यास आणि एका आर्थिक वर्षात काढलेली रक्कम ५० हजार रुपयांपेक्षा जास्त असल्यास, ती रक्कम करपात्र ठरू शकते, हे सदस्यांनी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

उदाहरणार्थ, तीन वर्षांच्या सेवेनंतर ईपीएफ रक्कम काढल्यास, नोकरी संपुष्टात येण्याचे कारण लागू नियमांतर्गत करसवलतीस पात्र नसेल, तर अशा पैसे काढण्यावर कराचे परिणाम होऊ शकतात.

काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये, जसे की कर्मचाऱ्याच्या नियंत्रणाबाहेरील कारणांमुळे नोकरी संपुष्टात आल्यास, अशा प्रकरणांना वेगळी वागणूक दिली जाते आणि अशा वेळी पैसे काढण्यावर करसवलत मिळते, अशी माहिती उज्जीवन स्मॉल फायनान्स बँकेने आपल्या एका ब्लॉगपोस्टमध्ये दिली आहे.

इतर प्रकरणांमध्ये, सलग पाच वर्षांची सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी ईपीएफ काढल्यास आणि रक्कम ५० हजार रुपयांपेक्षा जास्त असल्यास, कर्मचाऱ्याने पॅन तपशील सादर केला असेल तर १० टक्के दराने टीडीएस कापला जातो. पॅन उपलब्ध नसल्यास, टीडीएस २० टक्क्यांच्या अधिक दराने आकारला जाऊ शकतो.

मात्र, ज्या कर्मचाऱ्यांचे एकूण करपात्र उत्पन्न, ईपीएफ काढलेल्या रकमेसह, करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असते, असे कर्मचारी टीडीएस टाळण्यासाठी फॉर्म १२१ सादर करू शकतात. अशा प्रकरणांमध्ये, फॉर्म योग्यरीत्या सादर केल्यास कोणताही टीडीएस कापला जात नाही.