दरवर्षी जगभरात ८ मार्च हा दिवस 'आंतरराष्ट्रीय महिला दिन' म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. महिलांच्या सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय कामगिरीचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस समर्पित आहे. २०२६ मध्ये हा दिवस रविवारी येत असून, जगभरात विविध कार्यक्रमांद्वारे महिला सक्षमीकरणाचा संदेश दिला जाणार आहे. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाची मुळे २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या कामगार चळवळीत आहेत. १९०८ मध्ये न्यूयॉर्क शहरात १५ हजार महिलांनी कामाचे तास कमी करणे, चांगले वेतन आणि मतदानाचा अधिकार या मागण्यांसाठी ऐतिहासिक मोर्चा काढला होता.

पुढे १९१० मध्ये कोपनहेगन येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत जर्मन कार्यकर्त्या क्लारा झेटकिन यांनी हा दिवस आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडला. त्यानंतर १९७५ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी ८ मार्चला अधिकृत मान्यता दिली.

२०२६ ची विशेष संकल्पना (Theme)

यावर्षीच्या जागतिक महिला दिनासाठी संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) "Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls" ही अधिकृत संकल्पना जाहीर केली आहे. सर्व महिला आणि मुलींना समान न्याय, कायदेशीर हक्क आणि प्रभावी कृतीद्वारे सक्षमीकरण करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

तसेच, जागतिक स्तरावर 'Give To Gain' ही मोहीम राबवण्यात येत आहे. जेव्हा आपण महिलांना संधी, शिक्षण आणि सहकार्य देतो, तेव्हा त्याचा फायदा संपूर्ण समाजाला आणि अर्थव्यवस्थेला होतो, असा विचार या मोहिमेद्वारे मांडण्यात आला आहे.

 

हा दिवस ८ मार्चलाच का असतो?

१९१७ मध्ये पहिल्या महायुद्धाच्या काळात रशियन महिलांनी 'भाकरी आणि शांतता' (Bread and Peace) या मागणीसाठी मोठा संप पुकारला होता. ही चळवळ ज्या दिवशी सुरू झाली, तो दिवस रशियन कॅलेंडरनुसार २३ फेब्रुवारी होता, जो ग्रेगोरियन कॅलेंडरमध्ये ८ मार्च होता. या ऐतिहासिक संघर्षाची आठवण म्हणून ८ मार्च ही तारीख निश्चित करण्यात आली.

महत्त्व आणि सामाजिक गरज

आज महिला विज्ञानापासून ते राजकारण आणि क्रीडा क्षेत्रापर्यंत सर्वत्र आपली मोहोर उमटवत आहेत. मात्र, आजही लिंगभेद, वेतनातील तफावत आणि सुरक्षिततेचे प्रश्न कायम आहेत. हा दिवस केवळ शुभेच्छा देण्यापुरता मर्यादित नसून, स्त्री-पुरुष समानतेसाठी समाजात जागरूकता निर्माण करण्याचा आणि प्रलंबित हक्कांसाठी कृती करण्याचा एक महत्त्वाचा मंच आहे.